ARMENIAN ALLEGATIONS, LAW, AND POLITICAL LOBBYING

Analysis No: 2023 / 13

Author: Gözde KILIÇ YAŞIN

26.05.2023

This is the English translation of a Turkish language article that was originally published by AVİM on 9 May 2023. AVİM Scholar in Residence İrem Akın contributed to the translation of this article.

While the number of parliaments that had adopted resolutions on the Armenian allegations regarding the Events of 1915 was 20 in 2014,[1] it has reached 33 in 2023. However, by 2015, two separate international court judgments concerning the issue had been announced. One of the judgments was the European Court of Human Rights' (ECtHR) judgment on the Perinçek v. Switzerland case.[2] The case concerned whether a conviction for "genocide denial" violated the European Convention on Human Rights. The ECtHR's judgment[3] highlights important issues. Accordingly, it is pointed out that resolutions adopted in parliaments reflect the opinion of those present in that parliament session on that day and are not binding. It is stated in the judgement that the Events of 1915 are the subject of historical research and are open to debate and that no consensus can be reached. In summary, genocide is a legal term, and its definition is very precise, and the crime of genocide can only be determined by competent judicial bodies. The Court of Justice of the European Union (CJEU) had previously agreed with such a judgement. In its judgement of 17 December 2003 (Appeal of 29 October 2004) concerning the "Krikorian and Others" case[4], CJEU stated that the resolution of the European Parliament recognizing the Armenian genocide allegations was a political document, not a legal one, and ruled that parliamentary resolutions cannot have legal consequences.

In its judgment, the Grand Chamber of the ECtHR defined genocide (p. 59) by referring to the International Court of Justice’s (ICJ) judgment in the Bosnia and Herzegovina v. Serbia and Montenegro Case on 26 February 2007 and emphasized the specific intent of genocide. On 3 February 2015, ICJ delivered its second important judgment of 2015 in the Croatia v. Serbia Case, in which the specific intent to commit genocide also came to the forefront. Indeed, the Grand Chamber of the ECtHR also referred to the question of the specific intent (dolus specialis) (p. 61) in its judgment. While evaluating Croatia’s genocide allegation, ICJ ruled that Serbia’s transfer of groups of people to different locations did not constitute the crime of genocide, since genocidal intent could not be determined. As a matter of fact, the Events of 1915 are also related to the "Temporary Law of Relocation and Resettlement" and what happened during the implementation of the Armenian relocation and resettlement. The Court, which is authorized to determine the existence of the crime of genocide, emphasizes that the presented evidence must prove the existence of genocide "beyond any reasonable doubt" and, in addition, it seeks to establish the existence of "the intent to destroy a group in whole or in part" in order for a genocide verdict to be rendered. Therefore, beyond seeing the act itself (actus reus) within the convention definition, the Court seeks to prove beyond any reasonable doubt the existence of specific intent, that is, the intention to destroy the group in its entirety or parts of it.

In fact, any reasonable person or parliamentarian in the parliament of any country, especially on any day after the announcement of these two judgements, would have been expected to refrain from expressing an opinion on genocide, a legal concept with legal consequences. However, it is evident from the parliamentary resolutions of 2015 and thereafter that this was not the case. In terms of date ranges, it is important to note that there were 11 new and 10 renewed recognitions between 2000 and 2014 and 12 new and 10 renewed[5] recognitions between 2015 and 2023. Until 2000, the number of countries that passed resolutions recognizing the Armenian allegations in their parliaments regarding the Events of 1915 was 9. It should be noted that Armenian lobby groups were working to bring the resolutions to the parliaments of other countries, but these draft resolutions were either not debated at all or were rejected. The general attitude was that such an issue was a matter for judicial authorities and not for parliaments. On the other hand, there was also the intention not to damage relations with Türkiye. In this sense, the new recognitions are also noteworthy in the context of Türkiye’s political relations. It is also noteworthy that, especially in the statements regarding the post-2000 recognitions, it was pointed out that the decision was not a hostile act against Türkiye and was intended to encourage Türkiye and Armenia to take new steps toward reconciliation. It is understood that this justification was used to convince those present in the parliaments that day. The fact that the resolutions refer to some non-existent documents[6] also shows that the resolutions were prepared in a careless and misleading manner. On the other hand, it is also observed that in recent recognition resolutions, reference is made to those who have already recognized the allegations. What is even more concerning and noticeable in such recognition resolutions is the expression that this has to do with belonging to Western civilization and the signalling of the Europeanization of the issue[7].

Parliaments That Have Recognized the Armenian Allegations:

Following the decision of the Central Committee of the Communist Party of Armenia to commemorate the 50th anniversary of 1915 in 1962, the issue began to be introduced to the parliaments various countries, and in 1965, for the first time, the Uruguayan parliament passed a resolution on the issue. In this framework, in chronological order, let us look at the countries that have brought the Armenian allegations to their parliaments and recognized:

  1. Uruguay[8] (Armenian genocide allegations were recognized three times, in 1965, 2004, 2005)

  2. Greek Cypriot Administration of Southern Cyprus[9] (1975, 1982, 1990)

  3. Argentina[10] (5 times in 1993, 1998, 2003, 2004, 2004, 2005, 2006, 2007 with 2 legislations and 3 proposals)

  4. Russia[11] (adopted in 1995, 2005, 2015)

  5. Canada[12] (brought up in 1996, 2000, and 2004 and adopted in all three)

  6. Greece[13] (1996)

  7. Lebanon[14] (1997, 2000)

  8. Belgium[15] (1998, 2015)

  9. France[16] (adopted with different content in 1998, 2000, 2001, 2006)

  10. Sweden[17] (2000, 2010)

  11. Italy[18] (2000)

  12. Vatican City[19] (together with Italy in 2000)

  13. Switzerland[20] (2003)

  14. Slovakia[21] (2004)

  15. Netherlands[22] (2004, 2015, 2018, 2021)

  16. Poland[23] (2005)

  17. Germany[24] (2005, 2016)

  18. Venezuela[25] (2005)

  19. Lithuania[26] (2005)

  20. Chile[27] (2007, 2015)

  21. Bolivia[28] (2014)

  22. Denmark (2015, 2017)

  23. Bulgaria[29] (2015, 2022, the word massacre was used in both resolutions)

  24. Austria[30] (2015)

  25. Luxembourg (2015)

  26. Paraguay (2015)

  27. Brazil[31] (2016)

  28. Czech Republic[32] (2017, 2020)

    1. USA[33] (2019)

  29. Portugal[34] (2019)

  30. Syria[35] (2020)

  31. Latvia[36] (2021)

  32. Mexico (2023)

In addition, in the United States of America, resolutions recognizing the Armenian allegations were passed in all 50 states, the latest one being in the state of Mississippi on 13 March 2022. Both a part of the United Kingdom, Wales recognized the allegations on 24 January 2006[37] while the Scottish Parliament recognized the allegations on 18 June 2013[38] (the United Kingdom itself uses the term massacre, not genocide). On 20 April 2007, the Parliament of Spanish Basque issued a resolution recognizing the genocide[39] and repeated the resolution in 2015.[40] The parliament of Catalonia, an autonomous region in Spain, recognized the Armenian allegations in a resolution approved in March 2010. However, Jose Montilla, the President of the Autonomous Administration of Catalonia, sent a letter apologizing to Türkiye on behalf of the Catalonian government. New South Wales, a state of Australia, recognized the genocide allegations in 1997 and South Australia recognized them in 2009.

The Organizations That Recognize the Armenian Allegations:

  1. World Council of Churches (1983, 2015)

  2. European Parliament (1987, 2000, 2002, 2005, 2005, 2015, 2022)[41]

  3. Council of Europe (1998, 2001)[42]

  4. Mercosur (the Southern Common Market comprising Argentina, Brazil, Paraguay, and Uruguay) (2007)[43]

 

Conclusion

On every 24 April, Türkiye’s national agenda becomes preoccupied with the Armenian allegations. Without a doubt, this is part of a strategy to attain results for the Armenian allegations. Turkish public opinion is also targeted in this respect. Although there are rallies organized in many parts of the world around the same time to "Stop the Armenian Genocide Lie and Commemorate our Martyred Diplomats"[44], they are not as prominent as the demonstrations organized by the Armenian lobby, and therefore it is assumed that the peoples of the world take to the streets with the belief that a genocide has been committed. Since the allegations are on the agenda with such intensity, the perception that "the whole world has accepted the genocide" is inevitably formed. There is even a belief that Türkiye has damaged its own reputation by not accepting the allegations when the whole world has accepted them. However, these are only parliamentary resolutions. They can be changed by a new resolution of the same parliament. Resolutions are not included in government programs and are not binding even for that state. Therefore, parliamentary resolutions are neither binding like court decisions nor do they reflect the impressions of the peoples of the world. In fact, many parliaments in many countries have voted to pass recognition bills into laws by small margins. In Sweden, for example, the vote in 2010 was 130 "No" votes and 131 "Yes" votes. On the other hand, in many votes, half of the total number of parliamentarians did attend the sessions where the genocide allegation recognitions were put to vote. Therefore, even the expression "countries where the Armenian allegations are accepted" would psychologically mean the exaggeration of the actual situation. Since the parliaments of some countries have adopted the same resolution several times with different contents, and since the issue is brought to parliaments as a bill almost every year in some countries that have not adopted such resolutions, the perception is created that there is a high degree of recognition. In truth, however, this perception does not reflect reality.

The issue should be viewed from three perspectives. The first is the impact on public opinion. This point was emphasized when it was stated that a perception was created as if all states have accepted the allegations. The second is that parliamentary resolutions do not mean anything from a legal point of view. The ECtHR, in its judgment in the case of Switzerland v. (Doğu) Perinçek case, on the one hand, stated that parliaments cannot assume the role of courts and historians, and on the other, hand emphasized that the Events of 1915 were not similar to the Holocaust (the Shoah). In terms of the former, the Court itself minimizes the meaning attached to the concept of "recognition" by stating that "although it has only been recognized by the parliaments of 20 countries" and by stating that parliamentary resolutions have no effect. In terms of the latter, the Court clearly states that the Armenian events are not genocide in law as a result of the comparison with the Holocaust. With the statement "It is as possible to say that it was not genocide just as it is possible to say that it was", the Court has ruled that the discussion of the issue at the historical level cannot be prevented by "denial laws". However, it also allows space to say that it did happen. The CJEU decision similarly points to the political nature of parliamentary resolutions and states that they do not have legal consequences.

The third area to focus on when analysing the issue is Türkiye’s political relations. This is probably the area that should be given the most importance. It is clear that despite the legal documents and court decisions that should put an end to this trend, attempts to make progress through parliamentary decisions continue. This situation points to only one conclusion: The law itself, including historical facts, the search for the truth, and the mandatory provisions of international law, is being overtaken by political lobbying. Armenian lobby groups aim to compensate for their weakness in the field of law and history with political lobbying and religious propaganda. It is also possible to determine that the focus on creating perceptions against Türkiye and the effort to appear in harmony with others (the West), rather than trying to form a sense of conviction about the crime are the main factors in the failure of the initiatives. These are all controversial issues. Amidst all of these, the understanding of "you are either with us or against us" has emerged out of the global competition, and this understanding has come to encompass the Armenian allegations as well. This is an issue that will greatly increase the possible impact of the lobbying activities of the Armenian Diaspora.

[1] For an evaluation of 2014, see Gözde Kılıç Yaşın’s Turkish-language report titled, “Ermeni İddialarını Kabul Eden Ülkeler”, 21. Yüzyıl Türkiye Enstitüsü, 1 Mayıs 2014, http:// www.21yyte.org/tr/arastirma/balkanlar-ve-kibris- arastirmalarimerkezi/2014/05/01/7571/ermeni-iddialarini- kabul-eden-ulkeler  ; and for the republication, see: https://21yyte.org/ tr/merkezler/ermeni-iddialarini-kabul-eden-ulkeler

[2] In the Second Section of the Grand Chamber judgment in December 2013, the European Court of Human Rights (ECtHR) found that Switzerland had convicted Perinçek in violation of the European Convention on Human Rights (Perinçek v. Switzerland - 27510/08, https:// hudoc.echr.coe.int/eng#{%22fulltext%22: [%22Perin%C3%A7ek%22],%22itemid%22:[%22002-9265%22]}), and Switzerland was convicted of violating the ECtHR. When Switzerland appealed the case, the case was sent to the Grand Chamber, composed of 17 judges, which delivered its final judgment on 15 October 2015. Case of Perinçek v. Swıtzerland, (Application no. 27510/08), Judgment, Strasbourg, 15 October 2015, Perinçek v. Switzerland - 27510/08, https:// hudoc.echr.coe.int/eng#{%22tabview%22: [%22document%22],%22itemid%22:[%22001-158235%22]}; For further review, see: Alaeddin Yalçınkaya, Perinçek-İsviçre Davası Kararı Sonrasında Ermeni Soykırım İddiaları Konusunda Siyasi, Hukuki ve Akademik Etkileşim, Ermeni Araştırmaları Dergisi, S. 52, 2015, p. 61-84.

[3] According to the decision, it is not possible to establish a similarity between the events that took place in Türkiye in 1915 and afterwards and the Holocaust, which was tried by international courts and found to constitute a crime by competent judicial bodies. Moreover, the existence of a "general consensus" on the characterization of the Armenian people as having been subjected to "genocide" is doubtful. In paragraph 117 of its judgment, the Chamber therefore drew a distinction between this case and cases concerning the denial of crimes related to the Holocaust. Accordingly, there is no prohibition of genocide “denial” in the absence of a judgment of a competent court. https:// hudoc.echr.coe.int/eng#{%22tabview%22: [%22document%22],%22itemid%22:[%22001-163490%22]}. On the other hand, the ECtHR states that there is no consensus on this issue, as only twenty of the 193 countries in the world officially recognize the Armenian genocide.

[4] Gregoire Krikorian and his wife Suzanne Krikorian, French citizens of Armenian descent who objected to Türkiye’s EU candidate status in 1999, had filed a petition against the European Parliament requesting the suspension of Türkiye’s EU candidacy process and an injunction to require Türkiye to recognize the Armenian genocide. They claimed that they had been victimized by the acceptance of Türkiye’s EU membership status. For the judgment of the CJEU, see: ORDER OF 17. 12. 2003 — CASE T-346/03, https:// curia.europa.eu/juris/showPdf.jsf;jsessionid=9ea7d2dc30d68138bb6cdeb94ce3ab739c7f4e841fbd.e34KaxiLc3qMb40Rch0SaxuOb3f0? text=&docid=48869&pageIndex=0&doclang=EN&mode=lst&dir=&occ=first&part=1&cid=138905. The CJEU did not engage with the content of the Armenian genocide accusation, but pointed to the political nature of the European Parliament’s resolution of 18 June 1987, emphasizing that it was a declaration that the parliament could amend at any time. For a review of the judgment, see: Alaeddin Yalçınkaya, Perinçek-İsviçre Davası Kararı Sonrasında Ermeni Soykırım İddiaları Konusunda Siyasi, Hukuki ve Akademik Etkileşim, Ermeni Araştırmaları Dergisi, S. 52, 2015, ss. 61-84

[5] Three recognitions belong to the Netherlands in 2015, 2018, and 2021.

[6] In the motions prepared, it is generally attempted to prove that the legitimacy for recognizing the genocide allegation has been established by listing the others who have accepted them. In most of the motions, it is stated that the UN Sub-Commission on Prevention of Discrimination and Protection of Minorities also recognized the claim. However, this claim is not true. The Sub-Commission on Prevention of Discrimination and Protection of Minorities did not accept the 1985 Whitaker Report. The Commission did not even discuss the report, it instead politely rejected it by stating that it had "noted" the report. However, in most of the resolutions submitted to the parliaments of the countries, the impression is created as if the report was discussed, voted on, and adopted, and even as if the report was stating that the Events of 1915 constituted genocide. For example, on 5 October 2000, and on 9 April 2007, when the US Congress, which the Armenian American lobby tried to mislead with such attempts, appeared to believe that the UN had recognized the Armenian cause as genocide, UN Spokesperson Farhan Haq corrected them and stated that the UN does not take any position on events that occurred before the UN.

[7] For an article on Bulgaria‘s strategic instrumentalization of the recognition of the Armenian genocide as a way of signalling ’Europeanization’, see: Daniel Fittante, Out-Europeanising the Competition: Armenian Genocide Recognition in Bulgaria, https:// doi.org/10.1080/09668136.2022.2050678 and https:// www.tandfonline.com/doi/ full/10.1080/09668136.2022.2050678

[8] The Uruguay Senate and House of Representatives Resolution, Dia De Recordacion De Los Martires Armenios Ley N° 13.326,  April 20, 1965, https:// parlamento.gub.uy/documentosyleyes/leyes/ley/13326, https:// www.impo.com.uy/bases/leyes/13326-1965; Día De Recordación De Los Mártıres Armenios Ley Nº 17.752, March 26, 2004, https:// parlamento.gub.uy/documentosyleyes/leyes/ley/17752. The Uruguayan Senate adopted a law on 20 April 1965, declaring April 24 as "Armenian Martyrs' Remembrance Day". On March 18, 2000, the Uruguayan Senate approved a bill declaring April 24 as "Armenian Martyrs' Remembrance Day in memory of those massacred in 1915". On November 1, 2000, the House of Representatives began debating the bill, which was adopted on March 10, 2004. The Uruguayan Chamber of Deputies also adopted a declaration on the Armenian allegations on May 3, 2005. In this declaration, it was requested that April 24 be declared by the UN as "a day of denunciation and rejection of all forms of genocide" and that the Uruguayan Ministry of Foreign Affairs should take initiatives at the UN for this purpose.

[9] Cyprus House of Representatives Resolution, No: 36, April 24, 1975; The resolution tried to establish a connection with the 1974 Cyprus Peace Operation. In fact, when we conducted research for a similar study in 2014, all the data indicated that the Greek Administration of Southern Cyprus first adopted such a resolution in 1982. While updating the study, it was seen that this date was later moved to 1975.

[10] Argentina Law, March 18, 2004, http:// www.armenian-genocide.org/Affirmation.300/ current_category.7/affirmation_detail.html, Argentina Law, January 15, 2007 http:// www.armenian-genocide.org/Affirmation.374/ current_category.7/affirmation_detail.html; In the resolution 1554/92 adopted by the Argentine Senate on 5 May 1993, solidarity was emphasized with definitions and expressions in line with the claims of Armenian circles regarding the Events of 1915, and concerns were expressed regarding the Karabakh Armenians. The resolution stated that "The National Senate expresses its full solidarity with the Armenian community, the victims of the first genocide of the 20th century, in commemorating the anniversary of the crime against humanity that led to the murder of 1,500,000 Armenians by the Turkish government between 1915 and 1917. Likewise, it expresses its deep concern about the unremitting human rights violations against the majority Armenian population in Nagorno-Karabakh.". In the statement adopted by the Argentine Senate on 22 April 1998, it was stated that "the Senate condemns genocide in all its forms", using statements in line with the Armenian allegations and emphasizing solidarity with the Armenian people. The statement adopted by the Argentine Senate on 20 August 2003 also expressed sorrow on the 88th anniversary of the 1915 events and supported the claims of Armenian circles. The Argentine Senate’s statements on 14 April 2004, April 20, 2005 and April 19, 2006 also reiterated support for the Armenian theses. On March 18, 2004, a draft law was submitted proposing the inclusion and dissemination of a theme referring to the Armenian claims in the country’s school curriculum. In this bill, the date was shifted to 1894-1896 and extended to the fire of İzmir in 1922.  In the declaration of 20 April 2005, it was stated to participate in the commemorative actions of the Armenian Community of Argentina (ACA) with a moment of silence, this time the date range was set to 1915-1923. On 15 January 2007, the Argentine Parliament passed a law declaring 24 April as the "Action Day for Tolerance and Respect between People". The law permitted Argentine civil servants and students of Armenian origin to participate in commemorative events on 24 April, and they were given the day off. Argentina Senate Resolution, May 5, 1993, http:// www.armenian-genocide.org/Affirmation.147/ current_category.7/affirmation_detail.html;  Argentina Senate Resolution, April 20, 2005, http:// www.armenian-genocide.org/Affirmation.335/ current_category.7/affirmation_detail.html;   Argentina Senate Resolution, August 20, 2003, http:// www.armenian-genocide.org/Affirmation.279/ current_category.7/affirmation_detail.html

[11] Russia Duma Resolution, April 14, 1995, http:// www.armenian-genocide.org/Affirmation.151/ current_category.7/affirmation_detail.html; On 14 April 1995, the State Duma (House of Representatives) of the Federal Council of the Russian Federation adopted a resolution condemning the events that are the subject of the Armenian allegations and proclaimed 24 April as the "Day of Remembrance of the Victims of Genocide". The resolution claimed that "the physical extermination of the fraternal Armenian people in its historic homeland aimed at destroying Russia" and stated that "through the initiative of Russia, the Great European Powers already in 1915 characterized the actions of the Turkish Empire against the Armenian people as a Crime Against Humanity". Reference was also made to the Convention on the Non-Applicability of Statutory Limitations to War Crimes and Crimes Against Humanity of 26 November 1968. In the statement of the State Duma of the Federal Council of the Russian Federation dated 22 April 2005, evaluations were made in parallel with the Armenian allegations.

[12] Canada House of Commons Resolution, April 23, 1996, http:// www.armenian-genocide.org/Affirmation.149/ current_category.7/affirmation_detail.html; Canada Senate Resolution, June 13, 2002, http:// www.armenian-genocide.org/Affirmation.220/ current_category.7/affirmation_detail.html;  Canada House of Commons Resolution, April 21, 2004, http:// www.armenian-genocide.org/Affirmation.291/ current_category.7/affirmation_detail.html; On 23 April 1996, the House of Commons of the Parliament of Canada, in its resolution on the Armenian allegations regarding the Events of 1915, announced that the week of 20-27 April of each year would be recognized as "the week of remembrance of the inhumanity of people toward one another". On 13 June 2002, the Senate wing of the Canadian Parliament adopted a resolution entitled "Recognition and Commemoration of the Armenian Genocide". The resolution adopted by the Canadian House of Commons on 21 April 2004 also included statements in line with the Armenian allegations regarding the Events of 1915 and described the events as "crimes against humanity".

[13] Greece (Hellenic Republic) Parliament Resolution, April 25, 1996, http:// www.armenian-genocide.org/Affirmation.156/ current_category.7/affirmation_detail.html; On April 25, 1996, the Greek Parliament passed a law declaring April 24 as "Armenian Genocide Remembrance Day".

[14] Lebanon Chamber of Deputies Resolution, April 3, 1997, http:// www.armenian-genocide.org/Affirmation.162/ current_category.7/affirmation_detail.html; The Lebanese House of Representatives' resolution of 3 April 1997 included the statements of Armenian circles and declared 24 April as "Remembrance Day". The resolution adopted by the Lebanese Parliament on 11 May 2000, referred to the claims of Armenian circles. The resolution condemned the Events of 1915 and emphasized solidarity with the demands of Armenians.

[15] Sénat de Belgique SESSION DE 1996-1997, 1-736/1, 8 Octobre 1997, https:// www.senate.be/www/?MIval=/publications/viewPub.html&COLL=S&LEG=1&NR=736&VOLGNR=1&LANG=fr. On 26 March 1998, the Belgian Senate adopted the "Resolution on the 1915 Genocide of Armenians Living in Türkiye". Türkiye was called upon to recognize it.

[16] France National Assembly Law, May 28, 1998, http:// www.armenian-genocide.org/Affirmation.154/ current_category.7/affirmation_detail.html; France Senate Law, November 7, 2000, http:// www.armenian-genocide.org/Affirmation.154/ current_category.7/affirmation_detail.html;  France Law, January 29, 2001, http:// www.armenian-genocide.org/Affirmation.170/ current_category.7/affirmation_detail.html;  (In French) Proposition de loi complétant la loi n° 2001-70 du 29 janvier 2001 relative à la reconnaissance du génocide arménien de 1915, National Assembly of France, April 12, 2006, http:// www.assembleenationale.fr/12/propositions/pion3030.asp; On 7 November 2000, the French Senate adopted a law that reads "France publicly acknowledges that genocide was committed against the Armenians in 1915", which was brought to the agenda through "urgent debate". This law was unanimously adopted by some 50 parliamentarians attending a session of the French National Assembly on 18 January 2001. Then President Chirac signed the law on 29 January 2001.

[17] In the Human Rights Report prepared by the Swedish Parliament‘s Foreign Affairs Committee and adopted by 131 votes against 130 votes in the 29 March 2000 session of the Parliament, the allegations of Armenian circles were included in the section on Türkiye. In the resolution, the Events of 1915 were evaluated in parallel with the Armenian theses. With a text adopted on 11 March 2010, the Swedish Parliament expanded the Armenian claims to include Assyrian, Assyrian, Chaldean, and Pontic Greeks. http:// www.genocide-museum.am/eng/ Sweden_Parliament_Resolution.php, March 11, 2010; The resolution stated that the Events of 1915 were the "Second Holocaust" and included the so-called genocide resolutions of other countries’ parliaments and organizations as references..." However, officials such as the famous Swedish Traveller Sven Hedin, (Küçük 2014: 347-358) the Swedish Dragoman Johannes Kolmodin, the Swedish Ambassador to Istanbul Gustaf Wallenberg, etc. had explained in detail in their reports and works that the Events of 1915 were not genocide." Swedish Dragoman J. Kolmodin wrote the following statements in his letter dated October 23, 1921 about the massacres in Western Anatolia: "At the request of the Ottoman Empire, a non-Turkish Allied commission of inquiry, which visited the Greek-occupied areas south of the Sea of Marmara, and was accompanied by a delegate from the International Red Cross, Mr. Maurice Gebri, concluded that the Greek military authorities were systematically and deliberately trying to exterminate the Turks." See: Evren Küçük-Burak Kazan, İsveç ve Ermeni Meselesi (2010-2015), Karadeniz Araştırmaları, Güz 2015, Sayı 47, p. 61-86; MP Agneta Berliner said, "The crisis between Türkiye and Sweden will not last long. When other parliaments came to similar conclusions to our decision, Türkiye withdrew its diplomats. Soon after, the diplomats returned to their duties. Türkiye is dependent in its relations.", Evrim Coşar Bilgin, İsveç Ermeni Katliamı yaptı, 14 Mart 2010, https:// www.birgun.net/makale/isvec-ermeni-katliami-yapti-9722 According to 2014 data, the population of Sweden is 9,573,466. The Armenian population in Sweden is 5,000, (http:// worldpopulationreview.com/countries/sweden-population/)  while the immigrant population of Turkish origin is around 115,000. (T.C. Ministry of Foreign Affairs, http:// www.mfa.gov.tr/turkiye-isvec-siyasi-iliskileri.tr.mfa)

[18] Italy Chamber of Deputies Resolution, November 16, 2000, http:// www.armenian-genocide.org/Affirmation.172/ current_category.7/affirmation_detail.html; The resolution adopted by the Italian Chamber of Deputies on 16 November 2000 referred to the resolution of the European Parliament of 15 November 2000 and called on the Italian Government to take steps to resolve the problem.

[19] Vatican City Communiqué, November 10, 2000, http:// www.armenian-genocide.org/Affirmation.167/ current_category.7/affirmation_detail.html; The Vatican City Declaration, issued in 2000 under the signature of Pope John Paul II, states that "The Armenian genocide, which began the century, was a prologue to horrors that would follow.".

[20] Switzerland (Helvetic Confederation) National Council Resolution, December 16, 2003, http:// www.armenian-genocide.org/Affirmation.277/ current_category.7/affirmation_detail.html

[21] Slovakia Resolution, November 30, 2004, http:// www.armenian-genocide.org/Affirmation.330/ current_category.7/affirmation_detail.html; On 30 November 2004, the National Assembly of Slovakia adopted a resolution stating that "The National Assembly of Slovakia recognizes the Armenian genocide committed by the Ottomans in 1915 and considers it a crime against humanity".

[22] Netherlands Parliament Resolution, December 21, 2004, http:// www.armenian-genocide.org/Affirmation.355/ current_category.7/affirmation_detail.html; In the session of the Dutch House of Representatives held on 21 December 2004, a motion demanding "...an intensive political and cultural dialogue will take place with Türkiye... its dialogue with Türkiye to continuously and expressly raise the recognition of the  Armenian genocide." was adopted. Dutch Deputy Prime Minister Lodewijk Ascher had announced that his country would not use the term "genocide" for the Events of 1915. The bill adopted by the parliament in 2004 upon the proposal of the Christian Democratic Party (CDA) included the term "genocide problem" and Ascher said that they would continue to use the term "problem". "Genocide or not, this should be decided by judges within the framework of international law," Ascher had stated. See. Hollanda, ‘Ermeni Soykırımı’nı tanımayacak, 24 Ağustos 2016, https:// www.yurtgazetesi.com.tr/dunya/hollanda-ermeni- soykirimini-tanimayacak-h3641.html; Actuele situatie in Noord-Afrika en het Midden-Oosten, Tweede Kamer der Staten-Generaal, 2018-2019,32623 nr. 263, https:// zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-32623-263.html

[23] Poland Parliament Resolution, April 19, 2006, http:// www.armenian-genocide.org/Affirmation.354/ current_category.7/affirmation_detail.html; On 19 April 2005, the Polish Parliament adopted a resolution in line with the claims made by Armenian circles, noting that the victims of the Events of 1915 were "commemorated with respect".

[24] In the text of the resolution adopted by the Bundestag, Germany’s parliament, on 16 June 2005, the term "genocide" appeared only once, and it was noted that "numerous independent historians, parliaments and international organizations have described the deportation and extermination of Armenians as genocide". The resolution proposed the establishment of a commission of Turkish, Armenian, and foreign historians to examine the events of the past and emphasized that Germany has a special responsibility for the events. The Foreign Ministry was also asked to open its archives from the relevant period. The resolution emphasized the need for normalization of relations between Türkiye and Armenia. In 2016, the term genocide was included in the content. Deutscher Bundestag, 18/8613 18. Wahlperiode 31.05.2016, https:// dserver.bundestag.de/btd/18/086/1808613.pdf; 400 out of 630 MPs participated in the vote, with 1 abstention and 1 rejection.

[25] Venezuela National Assembly Resolution, July 14, 2005; http:// www.armenian-genocide.org/Affirmation.352/ current_category.7/affirmation_detail.html; The text adopted by the Venezuelan National Assembly on 14 July 2005 stated that approximately 2 million Armenians were "exterminated" by the "Young Turks" regime in accordance with the ideology of "Pan-Turkism".  It also called for Türkiye’s EU membership process to be suspended until these allegations are accepted.

[26] Lithuania Assembly Resolution, December 15, 2005; http:// www.armenian-genocide.org/Affirmation.351/ current_category.7/affirmation_detail.html; The resolution of the Lithuanian Parliament dated 15 December 2005 also included views in line with the Armenian allegations and called on Türkiye to recognize them.

[27] Chile Senate Resolution, June 5, 2007, Resolution No. 531, http:// www.armenian-genocide.org/Affirmation.393/ current_category.7/affirmation_detail.html; The resolution adopted by the Chilean parliament mentions "that such a recognition was granted in 1985 by the Subcommission on Prevention of Discrimination and Protection of Minorities of the UN that clarified the Armenian case as a genocide" and states that "it is Chile’s moral imperative to ratify the UN resolution of 1985". However, there is no UN resolution on the Armenian allegations. Resolution No. 324 received 77 votes in favour in the 155-member Chamber of Deputies, with one deputy voting against and three deputies abstaining. Cámara Solıdarıza con Nacıón Armenıa Y Condena Genocıdıo, April 14, 2015, http:// www.panorama.am/en/politics/2015/04/15/chile-parliament- genocide/; for the text of the resolution see. Chilean parliament once again condemns Armenian Genocide and expresses solidarity with Armenian people, April 15, 2015, https:// web.archive.org/web/20151002225036/; https:// www.camara.cl/prensa/noticias_detalle.aspx?prmid=125704

[28] Declaración Camaral, La Cámara de Diputados, 27 November 2014, DC No. 09/2014-2015

[29] The resolution uses the term "mass extermination". "In accordance with the humanitarian compassionate traditions of the Bulgarian people and its obligations arising from its ratification of UN instruments, Bulgaria distinguishes between the historical legacy of the Ottoman Empire and the historical legacy of the Republic of Türkiye and welcomes the dialogue between Türkiye and Armenia in the spirit of ultimate fidelity to historical reality. In accordance with Article 86 (1) of the Constitution of the Republic of Bulgaria, the National Assembly decides to recognize the mass extermination of Armenians in the Ottoman Empire and to proclaim April 24 as a day of remembrance of the victims." Bulgaria’s Parliament recognizes the Armenian Genocide, April 24, 2015, Standart News; The Bulgarian parliament has repeatedly rejected bills on the issue. In 2010-2011, 14 provincial and municipal councils accepted the Armenian allegations. According to 2011 population data, the Armenian population in Bulgaria is 6,552. In the resolution passed in 2022, the term massacre was used again. Parliament of Bulgaria declares April 24th as Armenian Genocide Remembrance Day, April 25, 2015, https:// armenpress.am/eng/news/803290/parliament-of-bulgaria- declares-april-24th-as-armenian-genocide-remembrance- day.html.

[30] Autriche: le génocide arménien symboliquement reconnu, 22 April 2015, https:// www.lefigaro.fr/flash-actu/2015/04/22/97001-20150422FILWWW00163- autriche-le-genocide-armenien-symboliquement-reconnu.php A joint declaration was made by six parliamentary groups. "We commemorate the victims of violence, murder and deportation of Christian communities, including the Arameans, Assyrians, Chaldeans and Pontic Greeks," the declaration states.

[31] Reconnaissance du génocide des Arméniens: la Turquie rappelle son ambassadeur au Brésil, 9 June 2015, https:// www.lemonde.fr/international/article/2015/06/09/ reconnaissance-du-genocide-des-armeniens-la-turquie- rappelle-son-ambassadeur-au-bresil_4650717_3210.html; It was adopted by 55 of the 81 Brazilian senators who attended the session on Tuesday, 2 June.

[32] Centenaire du génocide arménien: des députés tchèques expriment leur compassion, 15 April 2015, https:// francais.radio.cz/centenaire-du-genocide-armenien-des- deputes-tcheques-expriment-leur-compassion-8262990;  Le Parlement tchèque a condamné le génocide arménien, April 27, 2017, https:// francais.radio.cz/le-parlement-tcheque-a-condamne-le- genocide-armenien-8194346; It is reported that the general reaction of the Czech Republic when the issue is raised is the same as that of Foreign Minister Lubomír Zaorálek and the Speaker of the Lower House of the Parliament Jan Hamáček, who said: "I think that history belongs to historians and that it is not the task of politicians to express themselves on such questions. Whatever their seriousness and even if in the concrete case of Armenia, it is a great tragedy, there is no point in taking positions on facts that are 100 or 150 years old. Unfortunately, there have been many more tragedies than tragedies in the history of mankind, and that is why I see no particular reason to discuss the Armenian genocide in concrete terms in n Parliament today. Leave it to historians." However, in 2017 the official position is said to have changed.

[33] The efforts of the Armenian Diaspora to have the American Congress recognize the Events of 1915 as genocide accelerated after 1977. Until 1989, Armenian resolutions were brought to the House of Representatives wing of the Congress almost every period, passed through the committees but failed to reach the plenary of the House of Representatives. It was in 1989 that Armenians brought the relevant draft resolutions to the Senate side of the Congress for the first time. Since 1989, all four elected Presidents (George H. W. Bush, Bill Clinton, George W. Bush, and Barack Obama) pledged during their election campaigns that they would recognize the Armenian "genocide" if elected President, but after their election, they opposed the passage of Armenian genocide resolutions in Congress and did not use the word "genocide" in the commemoration day statement they issued on 24 April. For a detailed analysis of the process, see. A. Oğuz Çelikkol, Ermeni “Soykırım” İddiaları, Amerikan Kongresi ve Türkiye, Bilge Strateji, Cilt 7, Sayı 13, Güz 2015, ss. 17-30. In 2014, Barack Obama used the term "Medz Yeghern", which means "Great Catastrophe" in Armenian, while Joe Biden became the first US President to directly use the term "genocide" in 2021. For the Armenian National Committee of America’s (ANCA) active work in state and local politics in the US, and its methods of getting future senatorial candidates, starting from mayoral elections, to commit themselves to all their claims, including Karabakh, see: Gözde Kılıç Yaşın, Azerbaycan-Ermenistan Barış Görüşmelerinin Aktörleri, 27 October 2022, https:// www.avim.org.tr/tr/Analiz/AZERBAYCAN-ERMENISTAN-BARIS-GORUSMELERININ-AKTORLERI

It also sends letters to candidates in presidential, House of Representatives, and Congressional elections, seeking their views on the Armenian allegations, and tries to bind them to the allegations with leading questions.

[34] Portekiz Parlamentosu Ermeni Soykırımını Resmen Tanıdı, 27 Nisan 2019, https:// m.bianet.org/bianet/azinliklar/207924-portekiz- parlamentosu-ermeni-soykirimini-resmen-tanidi. The text of the resolution states that on 24 April  1915, "the Ottoman authorities executed 250 Armenian intellectuals and community leaders".

[35] Syria parliament recognises Armenian genocide, February 13, 2020, https:// www.france24.com/en/20200213-syria-parliament- recognises-armenian-genocide; The resolution states that "condemns and recognizes the genocide committed by the Ottoman state against the Armenians."

[36] Latvia recognizes the Armenian Genocide, May 6, 2021, https:// en.armradio.am/2021/05/06/latvia-recognizes-the- armenian-genocide/; In the Latvian parliament with a total of 100 seats, it was adopted with 58 votes, with 7 abstentions and 11 votes against. Latvia’s decision may be linked to the 2022 Holocaust Restitution Law (https:// likumi.lv/doc.php?id=330185), or rather to the process, which was enacted with the encouragement of the United States. The Holocaust restitution law indicates "that the Latvian state is not responsible for the genocide carried out by the Nazi regime during the occupation of Latvia and for the nationalization of property carried out by the Soviet occupation regime, but that Latvia confirms the out-of-control consequences, due to the Holocaust carried out by the Nazi totalitarian regime on the territory of Latvia and. .. as a result of its activities to provide support to the Jewish community in Latvia. .. and restoration of property rights". Similar property restitution laws have been enacted in the states that emerged after the break-up of Yugoslavia and in Bulgaria.

[37] Wales National Assembly Resolution, EDM 1454

[38] Motion S4M-06266: Marco Biagi, Edinburgh Central, Scottish National Party, Date Lodged: 18/04/2013

[39] "Defining it as genocide"

[40] En el 90.º aniversario del genocidio armenio

[41] On 18 June 1987, three months after Türkiye applied for full membership to the EU, the European Parliament adopted a resolution titled "Political Solution to the Armenian Question". The resolution called the events of 1915-1917 "genocide" according to the UN Convention of 1948 and stated that Türkiye’s failure to recognize the Events of 1915 within this framework was an obstacle on the way to full membership to the EU. For the Parliament’s resolution, see: European Parliament resolution on a political solution to the Armenian question (June 18, 1987), https:// www.cvce.eu/content/ publication/2005/10/26/91fbffca-0721-49d5-9e53- f95393d470b2/publishable_en.pdf. On 15 November 2000, the European Parliament adopted the draft resolution accompanying the report on "Steps taken by Türkiye on the road towards full membership of the EU" in Strasbourg. An amendment aimed at incorporating the claims of Armenian circles into the resolution was narrowly adopted. Türkiye protested the inclusion of Armenian allegations in the report. The resolution adopted by the European Parliament on 28 February 2002, referred to the resolution of 1987 and called on "Türkiye to build a basis for reconciliation". Another resolution adopted by the European Parliament on 28 September 2005 "called on Türkiye to recognize the Armenian allegations" and stated that "such recognition is a precondition for entry into the European Union". http:// www.ntvmsnbc.com/id/25308202/

[42] Council of Europe Parliamentary Assembly Resolution, April 24, 1998; Council of Europe Parliamentary Assembly Resolution, April 24, 2001.

[43] Mercosur recognizes the Armenian Genocide, November 23, 2007, http:// en.mercopress.com/2007/11/23/mercosur-parliament- condemned-the-armenian-genocide. The bill was introduced by the representatives of Argentina and Uruguay.

[44] This is based on the example of the "Stop the Armenian Genocide Lie and Commemoration of our Martyred Diplomats" rally in Times Square of New York. http:// www.turkiyegazetesi.com.tr/dunya/152152.aspx

======

ERMENİ İDDİALARI, HUKUK VE SİYASİ LOBİCİLİK

Analiz No: 2023 / 15

Yazar: Gözde KILIÇ YAŞIN

09.05.2023

1915 Olaylarıyla ilgili Ermeni iddiaları hakkında önlerine gelen önerileri kabul eden parlamentoların sayısı 2014’te 20 iken,[1] 2023’te 33’e ulaşmıştır. Hâlbuki 2015’te konuyu ilgilendiren iki ayrı uluslararası mahkeme kararı açıklanmıştı. Kararlardan biri Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin (AİHM) İsviçre-Perinçek Davasına ilişkindir.[2] Dava “soykırımı inkârı” nedeniyle verilmiş bir mahkûmiyet kararının Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesini ihlal edip etmediğine ilişkindir. AİHM’in kararı[3] önemli hususlara işaret etmektedir. Buna göre parlamentolarda alınan bu kararların o gün o oturumda hazır bulunanların kanaatini yansıttığı ve herhangi bir bağlayıcılığının bulunmadığına işaret edilmektedir. 1915 Olaylarının tarih araştırmalarının konusu olduğu ve tartışmaya açık olduğu, fikir birliği sağlanamayacağı kararda ifade edilmiştir. Özetle soykırım hukuki bir terimdir ve tanımı çok kesindir, soykırım suçunun tespiti de sadece yetkili yargı organlarınca yapılabilir. Avrupa Birliği Adalet Divanı (ABAD) da aynı görüştedir. 17 Aralık 2003 (29 Ekim 2004 temyiz) tarihli “Krikorian ve Diğerleri” kararında[4] ABAD, Avrupa Parlamentosunun Ermeni soykırımı iddialarını tanıyan kararının hukuki değil siyasi bir metin olduğunu belirterek parlamento kararlarının hukuki sonuç doğuramayacağını hükme bağlamaktadır.

AİHM Büyük Dairesi kararını oluştururken soykırımın tanımını (59.p.) Uluslararası Adalet Divanı’nın (UAD) 26 Şubat 2007’deki Bosna-Hersek-Sırbistan ve Karadağ Davasına atıfta bulunarak ve soykırım özel kastını vurgulayarak vermiştir. 2015 yılının ikinci önemli kararını UAD, Hırvatistan-Sırbistan Davası için 3 Şubat 2015’te vermiştir ve burada da soykırım özel kastı ön plana çıkmıştır. Nitekim AİHM Büyük Dairesi hükmünü oluştururken buradaki “özel kast” (dolus specialis) sorgulamasına da (61.p.) atıfta bulunmuştur. UAD, Hırvatistan’ın soykırım iddiasını değerlendirirken soykırım niyetinin tespiti yapılamadığı için Sırbistan’ın insan gruplarını farklı yerlere nakletmesinin soykırım suçunu oluşturmadığı hükmünde bulunmuştur. Nitekim 1915 Olayları da “Geçici Sevk ve İskân Kanunu” ve sevkin gerçekleştirilmesinde yaşananlarla ilgilidir. Soykırım suçunun varlığını tespitle yetkilendirilmiş mahkeme, sunulan kanıtların soykırımın varlığını “hiçbir makul şüpheye yer bırakmayacak biçimde” ispatlaması gerektiğini vurgulamaktadır ve ilaveten soykırım hükmünün verilebilmesi için “bir grubu bütünüyle veya kısmen yok etme iradesinin” varlığının da tespitini aramaktadır. Dolayısıyla mahkeme, sözleşme tanımındaki fiilin kendisini (actus reus) görmenin ötesinde özel kastın varlığının, yani grubu tamamının veya bir kısmının yok etme niyetinin hiçbir makul şüpheye yer bırakmayacak şekilde ispatlanmasını aramaktadır.

Esasen makul her insanın ve herhangi bir ülkenin parlamentosunda özellikle bu iki kararın açıklanmasından sonraki herhangi bir gün, her parlamenterin hukuki sonuçları olan ve hukuki bir kavram olan soykırım konusunda kanaat belirtmekten imtina etmesi beklenirdi. Ancak öyle olmadığı 2015 ve sonrasındaki parlamento kararlarından görülmektedir. Tarih aralıkları bakımından 2000-2014 arasında 11 yeni ve 10 yeniden; 2015-2023 döneminde de 12 yeni ve 10 yeniden[5] tanıma olduğunu not düşmek yeni analizler açısından önemlidir. 2000 yılına dek 1915’te yaşananlarla ilgili olarak parlamentolarında Ermeni iddialarını benimseyen önergeleri kabul eden ülke sayısı 9’dur. Belirtmek gerekir ki Ermeni lobi grupları önergeleri diğer ülke parlamentolarına getirmek için çalışmaktaydı ancak bu önerge taslakları ya hiç görüşülmüyor ya da reddediliyordu. Genel tavır, böylesi bir konunun yargı makamlarının işi olduğu, parlamentoların çalışma alanına girmediği yönündeydi. Diğer taraftan Türkiye ile ilişkilere zarar vermeme niyeti de söz konusuydu. Bu anlamda Türkiye’nin siyasi ilişkileri bağlamında da yeni tanımalar dikkat çekici bir husustur. Özellikle 2000 sonrası tanımalara dönük açıklamalarda, kararın Türkiye’ye karşı düşmanca bir eylem olmadığına ve Türkiye ile Ermenistan’ı barışma yolunda yeni adımlar atmaya teşvik amacına işaret edilmesi de kayda değerdir. Bu gerekçenin parlamentolarda o gün hazır bulunanları ikna etmek için kullanıldığı anlaşılmaktadır. Kararlarda aslında var olmayan kimi belgelere atıfta bulunulması,[6] önergelerin özensiz ve yanıltıcı hazırlandığını da göstermektedir. Diğer taraftan son dönem tanıma kararlarında, daha önce tanıyanlara işaret edildiği de gözlemlenmektedir. Daha da kaygı yaratan husus ise bu tür tanıma kararlarında Batı medeniyetine ait olma ve meselenin Avrupalılaşıldığı sinyalini verme[7] niyetinin dikkat çeker hale gelmesidir.

Ermeni İddialarını Tanıyan Parlamentolar:

Ermenistan Komünist Partisinin merkez komitesinin 1962’de 1915’in 50’nci yılını anma kararını almasının ardından konunun ülke parlamentolarına getirildiği, 1965’te ilk kez Uruguay parlamentosunda konuya ilişkin bir karar alındığı görülmektedir. Bu çerçevede Ermeni iddialarını parlamentosuna getiren ve tanıyan ülkelere sırasıyla bakalım:       

  1. Uruguay[8] (1965, 2004, 2005 olmak üzere üç kez Ermeni soykırımı iddiaları kabul edildi)

  2. Güney Kıbrıs Rum Yönetimi[9]  (1975, 1982, 1990)

  3. Arjantin[10] (1993, 1998, 2003, 2004, 2005, 2006, 2007’de 2 yasa, 3 önerge ile 5 kez)

  4. Rusya[11] (1995, 2005, 2015’te kabul edildi)

  5. Kanada[12] (1996, 2000 ve 2004’te gündeme geldi ve üçünde de kabul edildi)

  6. Yunanistan[13] (1996)

  7. Lübnan[14] (1997, 2000)

  8. Belçika[15] (1998, 2015)

  9. Fransa[16] (1998, 2000, 2001, 2006’da farklı içeriklerle yasalaştı)

  10. İsveç[17] (2000, 2010)

  11. İtalya[18] (2000)

  12. Vatikan[19] (İtalya ile birlikte 2000’de)

  13. İsviçre[20] (2003)

  14. Slovakya[21] (2004)

  15. Hollanda[22] (2004, 2015, 2018, 2021)

  16. Polonya[23]  (2005)

  17. Almanya[24] (2005, 2016)

  18. Venezuela[25] (2005)

  19. Litvanya[26] (2005)

  20. Şili[27]  (2007, 2015)

  21. Bolivya[28] (2014)

  22. Danimarka (2015, 2017)

  23. Bulgaristan[29] (2015, 2022, her iki kararda da katliam kelimesi kullanılmıştır)

  24. Avusturya[30] (2015)

  25. Lüksemburg (2015)

  26. Paraguay (2015)

  27. Brezilya[31] (2016)

  28. Çekya[32] (2017, 2020)

    1. ABD[33] (2019)

  29. Portekiz[34] (2019)

  30. Suriye[35] (2020)

  31. Letonya[36] (2021)

  32. Meksika (2023)

Ayrıca Amerika Birleşik Devletleri’nde 13 Mart 2022’de Mississippi eyaletinin de tanımasıyla 50 eyaletin tamamında Ermeni iddialarını kabul eden kararlar alınmıştır. Birleşik Krallığın parçası olan Galler[37] 24 Ocak 2006’da, İskoç parlamentosu[38] 18 Haziran 2013’te iddiaları tanımışlardır (Birleşik Krallık ise soykırım değil katliam ifadesini kullanmaktadır). 20 Nisan 2007’de, İspanya-Bask Parlamentosu soykırımı tanıyan[39] bir deklarasyon yayınlamış, 2015’te kararı tekrarlamıştır.[40] İspanya’daki özerk Katalonya bölgesinin parlamentosu, Mart 2010’da onayladığı bir kararla, Ermeni iddialarını kabul etmiştir. Ancak Katalonya Özerk Yönetimi Başkanı Jose Montilla ise bir mektup göndererek Katalonya yönetimi adına Türkiye’den özür dilemiştir. Avustralya’nın Yeni Güney Galler eyaleti 1997’de, Güney Avustralya eyaleti 2009’da Ermeni soykırımı olduğunu kabul etmiştir.

Ermeni İddialarını Tanıyan Örgütler:

  1. Dünya Kiliseler Konseyi (1983, 2015)

  2. Avrupa Parlamentosu (1987, 2000, 2002, 2005, 2015, 2022)[41]

  3. Avrupa Konseyi (1998, 2001)[42]

  4. Mercosur (Arjantin, Brezilya, Paraguay, Uruguay’dan oluşan Güney Ortak Pazarı) (2007)[43]

Sonuç

Her 24 Nisan’da ülke gündemi, Ermeni iddiaları ile meşgul olmaktadır. Kuşkusuz bu Ermeni iddialarının bir sonuç doğurabilmesine dönük stratejinin parçasıdır. Türk kamuoyu da hedef alınmaktadır. Aynı dönemlerde dünyanın pek çok noktasında “Ermeni Soykırım Yalanına Son ve Şehit Diplomatlarımızı Anma”[44] mitingleri yapılıyorsa da Ermeni lobisinin düzenlediği gösteriler kadar ön plana çıkamadıkları için dünya halklarının soykırım yapıldığı inancıyla sokaklara döküldüğü zannedilmektedir. İddialar böylesi bir yoğunlukla gündemde yer aldığı için de “tüm dünya kabul etti” algısı da ister istemez oluşmaktadır. Hatta tüm dünya kabul etmişken Türkiye’nin kabul etmemekle kendi itibarını zedelediği inancı oluşmaktadır. Hâlbuki bunlar sadece parlamento kararlarıdır. Aynı parlamentonun yeni bir kararı ile değişebilir kararlardır. Kararlar hükümet programlarına alınmamakta, o devlet için dahi bağlayıcılık oluşturmamaktadır. Dolayısıyla parlamento kararlarının ne mahkeme kararı gibi bağlayıcılığı olabilir ne de dünya halklarının izlenimini yansıtır. Hatta pek çok ülke parlamentosundaki oylamada tasarının yasalaşması küçük farklarla kabul edilmiştir. Örneğin İsveç’te 2010’da yapılan oylamada 130 ‘‘Hayır”, 131 ’‘Evet” oyu kullanılmıştı. Diğer yandan pek çok oylamada mevcut parlamenterlerin yarısı oturuma katılmamıştır. Bu nedenle “Ermeni iddialarının kabul edildiği ülkeler” ifadesi dahi psikolojik açıdan olandan daha büyüğü ifade etmek anlamına gelecektir. Bazı ülke parlamentoları aynı kararı farklı içeriklerle birkaç kez kabul ettiği için ve kabul etmeyen bazı ülkelerde de neredeyse her yıl bir şekilde konu tasarı olarak parlamentoya taşındığı için çok fazla tanıma olduğu algısı oluşmaktadır. Dolayısıyla bu algı da gerçeği yansıtmamaktadır.

Konuya üç açıdan bakılması gerekir. Birincisi kamuoyu üzerinde yaratılan etkidir. Sanki tüm devletler kabul etmiş gibi bir algı yaratıldığı ifade edilirken bu nokta vurgulanmıştır. İkincisi hukuki açıdan parlamento kararlarının hiçbir mana ifade etmediğidir. AİHM de İsviçre-Doğu Perinçek Davası hakkında verdiği kararda bir yandan parlamentoların mahkeme ve tarihçilerin görevini üstlenemeyeceğini ifade etmektedir, bir yandan da 1915 Olaylarının Holokost’a (Yahudi Soykırımı) benzemediğini vurgulamaktadır. İlki açısından bizzat Mahkeme, “sadece 20 ülkenin parlamentosu tarafından tanınmışsa da” diyerek ve ayrıca parlamento kararlarının hiçbir hükmü olmadığını belirterek “tanıma” kavramına yüklenen anlamı minimize etmektedir. İkincisi açısından ise Mahkeme, Holokost ile yaptığı karşılaştırma neticesinde Ermeni olaylarının hukuken soykırım olmadığını net şekilde belirtmektedir. “Soykırım olduğunu söylemek kadar olmadığını söylemek de mümkündür” ifadesi ile de konunun tarih düzeyinde tartışılmasının “inkâr yasaları” ile engellenemeyeceğine hükmetmektedir. Ancak olduğunu söylemeye de alan bırakmaktadır. ABAD kararı da benzer şekilde parlamento kararlarının siyasi niteliğine işaret ederek hukuki sonuç doğurmayacağını ifade etmektedir.

Konuyu incelerken ağırlık verilmesi gereken üçüncü alan ise Türkiye’nin siyasi ilişkileridir. En fazla önem verilmesi gereken husus bu olsa gerek. Zira çok açık ki bu gidişata son noktayı koyması gereken hukuki metinlere ve mahkeme kararlarına rağmen parlamento kararlarıyla mesafe kaydetme girişimleri sürmektedir. Bu durum tek bir sonuca işaret etmektedir: Tarihi vukuat, maddi gerçeğin araştırılması ve uluslararası hukukun emredici hükümleri dâhil bizzat hukukun kendisi siyasi lobiciliğin gerisinde kalmaktadır. Ermeni lobi grupları, iddialar açısından hukuk ve tarih alanındaki zayıflığını, siyasi lobicilik ve dini propaganda ile dengelemek amacındadır. Diğer taraftan girişimlerin sonuçsuz kalmasında da suça dair bir kanaat oluşmasından ziyade Türkiye algısının ve diğerleriyle (Batı) uyumlu görünme çabasının temel etken olduğu belirlemesini yapmak mümkündür. Her ikisi de muhataralı konudur. Zira küresel rekabetin ortaya çıkardığı “ya bizdensin ya da…” anlayışının Ermeni iddialarını da kapsaması, Ermeni Diasporasının lobi faaliyetlerinin olası etkisini misliyle arttıracak bir husustur.

[1] 2014 yılına dair değerlendirme için bkz. Gözde Kılıç Yaşın, “Ermeni İddialarını Kabul Eden Ülkeler”, 21. Yüzyıl Türkiye Enstitüsü, 01 Mayıs 2014, http:// www.21yyte.org/tr/arastirma/balkanlar-ve-kibris- arastirmalarimerkezi/2014/05/01/7571/ermeni-iddialarini- kabul-eden-ulkeler ve tekrar yayını için bkz. https://21yyte.org/ tr/merkezler/ermeni-iddialarini-kabul-eden-ulkeler

[2] Aralık 2013’te görülen İkinci Daire kararıyla AİHM, İsviçre’nin Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’ne (AİHS) aykırı olarak Perinçek’i mahkûm ettiği tespitinde bulunmuş (Perinçek v. Switzerland - 27510/08, https:// hudoc.echr.coe.int/eng#{%22fulltext%22: [%22Perin%C3%A7ek%22],%22itemid%22:[%22002-9265%22]}), İsviçre AİHS’yi ihlalden dolayı mahkûm edilmiştir. İsviçre, davayı temyiz edince dosya, 17 hâkimden oluşan Büyük Daireye gönderilmiş, Büyük Daire nihai kararı 15 Ekim 2015’te açıklamıştır. Case of Perinçek v. Swıtzerland, (Application no. 27510/08), Judgment, Strasbourg, 15 October 2015, Perinçek v. Switzerland - 27510/08, https:// hudoc.echr.coe.int/eng#{%22tabview%22: [%22document%22],%22itemid%22:[%22001-158235%22]}; Ayrıca inceleme için bkz. Alaeddin Yalçınkaya, Perinçek-İsviçre Davası Kararı Sonrasında Ermeni Soykırım İddiaları Konusunda Siyasi, Hukuki ve Akademik Etkileşim, Ermeni Araştırmaları Dergisi, S. 52, 2015, ss. 61-84.

[3] Karara göre, Türkiye’de 1915 yılı ve sonrasında meydana gelen olaylar ile hakkında uluslararası mahkemelerce yargılama yapılarak yetkili yargı organlarca suç tespiti yapılmış olan Holokost arasında benzerlik kurulması mümkün değildir. Kaldı ki Ermeni halkının “soykırıma” uğratıldığı nitelendirilmesine ilişkin “genel oydaşmanın” varlığı da şüphelidir. Bu nedenle Daire, kararının 117. paragrafında, bu dava ile Holokost’la ilgili suçların inkârına ilişkin davalar arasında bir ayrım yapmıştır. Buna göre yetkili bir mahkemenin kararı bulunmadıkça soykırım inkârının yasaklanması söz konusu değildir.  https:// hudoc.echr.coe.int/eng#{%22tabview%22: [%22document%22],%22itemid%22:[%22001-163490%22]} Diğer taraftan AİHM, dünyadaki 193 ülkenin yalnızca yirmisinin Ermeni soykırımını resmen tanımasından bahisle bu konuda bir fikir birliği de olmadığını ifade etmektedir.

[4] Türkiye’nin 1999’da AB’ye adaylık statüsü kazanmasına itiraz eden Ermeni asıllı Fransa vatandaşları Gregoire Krikorian ve eşi Suzanne Krikorian, Avrupa Parlamentosu aleyhine açtıkları dava dilekçesinde Türkiye’nin AB’ye adaylık sürecinin askıya alınmasını, Türkiye’nin Ermeni soykırımı tanıması şartının yerine getirilmesi yönünde tedbir kararı alınmasını talep etmişlerdir.  Türkiye’nin AB’ye üyelik statüsünün kabul edilmesinden dolayı mağdur olduklarını söylemektedirler. ABAD’ın kararı için bkz. ORDER OF 17. 12. 2003 — CASE T-346/03, https:// curia.europa.eu/juris/showPdf.jsf;jsessionid=9ea7d2dc30d68138bb6cdeb94ce3ab739c7f4e841fbd.e34KaxiLc3qMb40Rch0SaxuOb3f0? text=&docid=48869&pageIndex=0&doclang=EN&mode=lst&dir=&occ=first&part=1&cid=138905; ABAD, Ermeni soykırımı suçlamasının içeriğine girmemiştir ancak Avrupa Parlamentosunun 18 Haziran 1987 tarihli kararının parlamentonun herhangi bir zamanda değiştirebilecek bir bildirim olduğunu vurgulayarak  siyasi niteliğine işaret etmiştir. Kararın incelemesi için bkz. Ayrıca inceleme için bkz. Alaeddin Yalçınkaya, Perinçek-İsviçre Davası Kararı Sonrasında Ermeni Soykırım İddiaları Konusunda Siyasi, Hukuki ve Akademik Etkileşim, Ermeni Araştırmaları Dergisi, S. 52, 2015, ss.61-84

[5] Üç adet tanıma 2015, 2018, 2021 yıllarında olmak üzere Hollanda’ya aittir.

[6] Hazırlanan önergelerde genellikle kabul eden diğerleri sayılarak soykırım iddiasını tanımaya dönük meşruiyetin oluştuğu ispatlanmaya çalışılmaktadır. Önergelerin çoğunda BM Ayrımcılığın Önlenmesi ve Azınlıkların Korunması Alt Komisyonu‘nun da tanıdığı ifade edilmektedir. Ancak bu iddia gerçek değildir. BM Ayrımcılığın Önlenmesi ve Azınlıkların Korunması Alt Komisyonu, 1985 Whitaker Raporunu kabul etmemiştir. Komisyon raporu görüşmeye dahi almamış, sadece raporu “not ettiğini” belirterek kibarca reddetmiştir. Ne var ki ülke parlamentolarına sunulan önergelerin çoğunda sanki rapor görüşülmüş, oylanmış ve kabul edilmiş, hatta 1915 Olaylarının soykırım olduğunu işliyormuş izlenimi yaratılmaktadır. Örneğin 5 Ekim 2000’de ve 9 Nisan 2007’de Ermeni Amerikan lobisinin bu tür girişimiyle yanıltmaya çalıştığı ABD Kongresi BM’nin Ermeni davasını soykırım olarak kabul ettiğine inandığı görülünce BM Sözcüsü Farhan Haq düzeltme yaparak BM, BM’den de önce meydana gelen olaylarla ilgili herhangi bir pozisyon almamaktadır açıklaması yapmıştır.

[7] Bulgaristan’ın ‘Avrupalılaşma’ sinyali vermenin bir yolu olarak Ermeni soykırımının tanınmasını stratejik olarak araçsallaştırdığına ilişkin bir makale için bkz. Daniel Fittante, Out-Europeanising’ the Competition: Armenian Genocide Recognition in Bulgaria, https:// doi.org/10.1080/09668136.2022.2050678 ve https:// www.tandfonline.com/doi/ full/10.1080/09668136.2022.2050678

[8] Uruguay Senate and House of Representatives Resolution, Dia De Recordacion De Los Martires Armenios Ley N° 13.326,  April 20, 1965, https:// parlamento.gub.uy/documentosyleyes/leyes/ley/13326, https:// www.impo.com.uy/bases/leyes/13326-1965; Día De Recordación De Los Mártıres Armenios Ley Nº 17.752, March 26, 2004, https:// parlamento.gub.uy/documentosyleyes/leyes/ley/17752; Uruguay Senatosu 20 Nisan 1965’te kabul ettiği yasa ile 24 Nisan’ı “Ermeni Şehitlerini Anma Günü” ilan etti. Uruguay Senatosu, 18 Mart 2000 tarihinde de 24 Nisan’ı “1915’te katledilenlerin anısına Ermeni Şehitleri Anma Günü” ilan eden yasa tasarısını onayladı. 1 Kasım 2000’de Temsilciler Meclisi’nde görüşülmeye başlayan tasarı 10 Mart 2004’te kabul edildi. Uruguay Temsilciler Meclisi, ayrıca 3 Mayıs 2005 tarihinde Ermeni iddiaları konusunda bir bildiri kabul etti. Bu bildiride, 24 Nisan’ın BM tarafından “her türlü soykırımın ifşa edilmesi ve reddedilmesi günü” ilan edilmesi ve bunun için Uruguay Dışişleri Bakanlığı’nın BM’de girişimde bulunması istendi.

[9] Cyprus House of Representatives Resolution, No: 36, April 24, 1975; Kararda, 1974 Kıbrıs Barış Harekatı ile ilinti kurulmaya çalışıldı. Aslında 2014 yılındaki benzer bir çalışmamız için araştırma yaptığımızda tüm veriler GKRY’nin ilk kez 1982’de bu yönde bir karar aldığı yönündeydi. Çalışmayı güncellerken sonradan bu tarihin 1975’e çekildiği görülmüştür. 

[10] Argentina Law, March 18, 2004, http:// www.armenian-genocide.org/Affirmation.300/ current_category.7/affirmation_detail.html, Argentina Law, January 15, 2007 http:// www.armenian-genocide.org/Affirmation.374/ current_category.7/affirmation_detail.html; Arjantin Senatosu’nun 5 Mayıs 1993 tarihinde aldığı 1554/92 nolu kararda, Ermeni çevrelerinin 1915 olaylarına ilişkin iddiaları paralelinde tanım ve ifadelerle dayanışma vurgusu yapılarak, Karabağ Ermenilerine ilişkin endişeler dile getirildi. Kararda “Ulusal Senato, 20. Yüzyılın ilk soykırımının kurbanlarından oluşan Ermeni toplumuyla, 1915-1917 yılları arasında 1.500.000 Ermeninin Türk hükümeti tarafından öldürülmesine yol açan insanlığa karşı işlenmiş suçun yıldönümünü anma konusunda tam bir dayanışma içinde olduğunu açıklar. Aynı şekilde, Dağlık Karabağ’da çoğunluğu oluşturan Ermeni nüfusuna karşı yürütülen aralıksız insan hakları ihlalleri hakkında derin kaygı duyduğunu bildirir.” ifadesi yer almıştır. Arjantin Senatosu’nun 22 Nisan 1998 tarihinde kabul ettiği açıklamada ise “Senatonun soykırımın her şeklini kınadığı” ifade edilerek, Ermeni iddiaları paralelinde ifadeler kullanıldı ve Ermeni halkıyla dayanışma vurgusu yapıldı. Arjantin Senatosu’nun 20 Ağustos 2003 tarihinde kabul ettiği açıklamada da 1915 olaylarının 88. yılında üzüntü dile getirildi ve Ermeni çevrelerinin iddialarına destek verildi. Arjantin Senatosunun 14 Nisan 2004, 20 Nisan 2005 ve 19 Nisan 2006’daki açıklamalarında da Ermeni tezlerine verilen destek yinelendi. 18 Mart 2004’te sunulan yasa tasarısında ülkenin okul müfredatına Ermeni iddialarına atıfta bulunan temanın dahil edilmesi, yaygınlaştırılması da önerilmiştir. Bu tasarıda tarih 1894-1896’ya çekilmiş ve 1922’de İzmir yangınına dek genişletilmiştir.  20 Nisan 2005 bildirisinde Arjantin Ermeni Cemaatinin (ACA) anma eylemlerine saygı duruşuyla katılınması ifade edilmiş, tarih aralığı bu kez 1915-1923 olarak belirlenmiştir. Arjantin Parlamentosu 15 Ocak 2007’de yürürlüğe giren ve 24 Nisan’ı “Tolerans ve Halklar Arasında Saygı Günü” ilan eden bir yasayı kabul etti. Yasayla Ermeni kökenli Arjantinli devlet memuru ve öğrencilere 24 Nisan’da anma etkinliklerine katılma izni verildi ve bu kişiler o gün izinli sayıldı. Argentina Senate Resolution, May 5, 1993, http:// www.armenian-genocide.org/Affirmation.147/ current_category.7/affirmation_detail.html;  Argentina Senate Resolution, April 20, 2005, http:// www.armenian-genocide.org/Affirmation.335/ current_category.7/affirmation_detail.html;  Argentina Senate Resolution, August 20, 2003, http:// www.armenian-genocide.org/Affirmation.279/ current_category.7/affirmation_detail.html

[11] Russia Duma Resolution, April 14, 1995, http:// www.armenian-genocide.org/Affirmation.151/ current_category.7/affirmation_detail.html; Rusya Federasyonu Federal Konseyi Devlet Duması (Temsilciler Meclisi) 14 Nisan 1995’de kabul ettiği kararda, Ermeni iddialarına konu edilen olaylar kınadı ve “24 Nisan Soykırım Kurbanlarını Anma Günü” olarak ilan etti. Bu kararda “Kardeş Ermeni halkının tarihi anayurdunda fiziksel imhasının Rusya’yı çökertmeyi amaçladığı” iddia edilmiş ve “Daha 1915’te Rusya’nın girişimiyle Büyük Avrupa Devletleri tarafından Türk imparatorluğunun Ermeni halkına yönelik eylemlerinin insanlığa karşı suç olarak tanımlandığı” ifadesine yer verilmiştir. Ayrıca 26 Kasım 1968 tarihli Savaş Suçları Ve İnsanlığa Karşı Suçlara Zaman Aşımı Uygulanamayacağı Hakkında Sözleşmeye atıf yapılmıştır. Rusya Federasyonu Federal Konseyi Devlet Duması’nın 22 Nisan 2005 tarihli açıklamasında da Ermeni iddiaları paralelinde değerlendirmelerde bulunuldu.

[12] Canada House of Commons Resolution, April 23, 1996, http:// www.armenian-genocide.org/Affirmation.149/ current_category.7/affirmation_detail.html;  Canada Senate Resolution, June 13, 2002, http:// www.armenian-genocide.org/Affirmation.220/ current_category.7/affirmation_detail.html;  Canada House of Commons Resolution, April 21, 2004, http:// www.armenian-genocide.org/Affirmation.291/ current_category.7/affirmation_detail.html; Kanada Parlamentosu Avam Kamarası 23 Nisan 1996 tarihinde aldığı kararda 1915 olaylarına ilişkin Ermeni iddialarına değinerek, her yılın 20-27 Nisan haftasını “bir halkın diğer bir halka karşı uyguladığı insanlık dışı davranışı anma haftası” olarak kabul edildiğini duyurdu. Kanada Parlamentosu’nun Senato kanadında 13 Haziran 2002 tarihinde “Ermeni Soykırımının Tanınması ve Anılması” başlıklı bir önerge kabul edildi. Kanada Avam Kamarası’nın 21 Nisan 2004 tarihinde kabul ettiği kararda da 1915 olaylarına ilişkin Ermeni iddiaları paralelinde ifadelere yer verilerek, yaşananlar “insanlığa karşı suç” olarak nitelendirildi.

[13] Greece (Hellenic Republic) Parliament Resolution, April 25, 1996, http:// www.armenian-genocide.org/Affirmation.156/ current_category.7/affirmation_detail.html; Yunanistan Parlamentosu 25 Nisan 1996 tarihinde çıkardığı bir kanunla 24 Nisan’ı “Ermeni soykırımını anma günü” ilan etti.

[14] Lebanon Chamber of Deputies Resolution, April 3, 1997, http:// www.armenian-genocide.org/Affirmation.162/ current_category.7/affirmation_detail.html; Lübnan Temsilciler Meclisi’nin 3 Nisan 1997 tarihli kararında Ermeni çevrelerinin ifadelerine yer verildi ve 24 Nisan “Anma günü” ilan edildi. Lübnan Parlamentosu 11 Mayıs 2000 tarihinde kabul ettiği kararda Ermeni çevrelerinin iddialarına atıf yapıldı. Kararda, 1915 olayları kınanarak, Ermenilerin talepleriyle dayanışma vurgusu yapıldı.

[15] Sénat de Belgique SESSION DE 1996-1997, 1-736/1, 8 Octobre 1997, https:// www.senate.be/www/?MIval=/publications/viewPub.html&COLL=S&LEG=1&NR=736&VOLGNR=1&LANG=fr  Belçika Senatosu 26 Mart 1998 tarihinde “Türkiye’de Yaşayan Ermenilerin 1915 Soykırımına İlişkin Karar”ı aldı. Türkiye’ye de bunu kabul etmesi çağrısı yapıldı.

[16] France National Assembly Law, May 28, 1998, http:// www.armenian-genocide.org/Affirmation.154/ current_category.7/affirmation_detail.html;  France Senate Law, November 7, 2000, http:// www.armenian-genocide.org/Affirmation.154/ current_category.7/affirmation_detail.html;  France Law, January 29, 2001, http:// www.armenian-genocide.org/Affirmation.170/ current_category.7/affirmation_detail.html;  (Fransızca) Proposition de loi complétant la loi n° 2001-70 du 29 janvier 2001 relative à la reconnaissance du génocide arménien de 1915, National Assembly of France, 12 April 2006, http:// www.assembleenationale.fr/12/propositions/pion3030.asp; Fransa Senatosu 7 Kasım 2000 tarihinde “acil görüşme” yöntemi ile gündeme getirilerek ele alınan “Fransa 1915 yılında Ermenilere karşı soykırım uygulandığını alenen kabul eder” ifadesinden oluşan yasayı kabul etti. Bu yasa Fransa Ulusal Meclisi’nin 18 Ocak 2001 tarihli oturumuna katılan 50 kadar parlamenterin oybirliğiyle kabul edildi. Dönemin Cumhurbaşkanı Chirac yasayı 29 Ocak 2001 tarihinde onayladı.

[17] İsveç Parlamentosu Dışişleri Komisyonunca hazırlanan ve Parlamentonun 29 Mart 2000 tarihli oturumunda 130 oya karşılık 131 ola kabul edilen İnsan Hakları Raporu’nun Türkiye ile ilgili bölümünde Ermeni çevrelerinin iddialarına da yer verildi. Kararda 1915 olayları Ermeni tezleri paralelinde değerlendirildi. İsveç Parlamentosu 11 Mart 2010 tarihinde kabul ettiği bir metinle de Ermeni iddialarını Asuri, Süryani, Keldani ve Pontus Rumlarını da içine alacak şekilde genişletti. http:// www.genocide-museum.am/eng/ Sweden_Parliament_Resolution.php, 11 Mart 2010; Kararda 1915 Olaylarının “İkinci Holokost” olduğu bilgisine yer verilmiş ve diğer ülkelerin parlamento ve kuruluşlarının sözde soykırım kararları da referans olarak yer almıştı…” Hâlbuki 1915 Olayları’nın soykırım olmadığı ünlü İsveçli Seyyah Sven Hedin, (Küçük 2014: 347-358) İsveçli Dragoman Johannes Kolmodin, İsveç İstanbul Elçisi Gustaf Wallenberg gibi görevliler raporlarında ve eserlerinde detaylı bir şekilde anlatmaktaydı.”, “İsveçli Dragoman J. Kolmodin Batı Anadolu’da yapılan katliamlar için 23 Ekim 1921’de yazmış olduğu mektupta şu ifadelere yer vermişti:: “Osmanlı Devleti’nin talebi üzerine Marmara Denizi’nin güneyinde Yunan işgali altında olan bölgeleri ziyaret eden, Türk yanlısı olmayan, Müttefik araştırma komisyonu ve onlara, (Uluslararası Kızıl Haç’dan eşlik eden bir delege Mr. Maurice Gebri), Yunan askeri otoritelerinin sistematik ve kasıtlı olarak Türkleri imha etmeye çalıştıkları sonucuna varmıştı.” Bkz. Evren Küçük-Burak Kazan, İsveç ve Ermeni Meselesi (2010-2015), Karadeniz Araştırmaları, Güz 2015, Sayı 47, s.61-86; Milletvekili Agneta Berliner, “Türkiye ile İsveç arasındaki kriz uzun sürmez. Başka parlamentolarda, bizim verdiğimiz karara benzer sonuçlar çıktığında, Türkiye, diplomatlarını geri çekmiştir. Kısa süre sonra da diplomatlar görevlerine dönmüştür. Türkiye ilişkilerinde bağımlıdır” açıklamasını yaptı., Evrim Coşar Bilgin, İsveç Ermeni Katliamı yaptı, 14 Mart 2010, https:// www.birgun.net/makale/isvec-ermeni-katliami-yapti-9722  2014 verilerine göre İsveç nüfusu 9.573.466’dır İsveç’teki Ermeni nüfusu 5.000, (http:// worldpopulationreview.com/countries/sweden-population/) iken Türkiye kökenli göçmen nüfusu ise 115.000 civarındadır. (T.C. Dışişleri Bakanlığı, http:// www.mfa.gov.tr/turkiye-isvec-siyasi-iliskileri.tr.mfa)

[18] Italy Chamber of Deputies Resolution, November 16, 2000, http:// www.armenian-genocide.org/Affirmation.172/ current_category.7/affirmation_detail.html; İtalya Temsilciler Meclisi’nin 16 Kasım 2000’de kabul ettiği kararla Avrupa Parlamentosu’nun 15 Kasım 2000 tarihli kararına atıfta bulunularak, İtalyan Hükümetine sorunun çözümüne ilişkin girişimde bulunma çağrısı yapıldı.

[19] Vatican City Communiqué, November 10, 2000, http:// www.armenian-genocide.org/Affirmation.167/ current_category.7/affirmation_detail.html; Papa II. John Paul imzasıyla 2000 yılında yayımlanan Vatikan Şehir Deklarasyonu’nda, “Yüzyılın başında yaşanan Ermeni soykırımı, sonraki dönemlerde meydana gelen dehşetengiz olayların habercisi olmuştur” denilmektedir.

[20] Switzerland (Helvetic Confederation) National Council Resolution, December 16, 2003, http:// www.armenian-genocide.org/Affirmation.277/ current_category.7/affirmation_detail.html

[21] Slovakia Resolution, November 30, 2004, http:// www.armenian-genocide.org/Affirmation.330/ current_category.7/affirmation_detail.html; Slovakya Ulusal Meclisinde 30 Kasım 2004 tarihinde “Slovakya Ulusal Meclisi, 1915 yılında Osmanlılar tarafından girişilen Ermeni soykırımını tanır ve bunun insanlığa karşı işlenmiş bir suç olduğunu kabul eder” şeklinde bir bildiri benimsendi.

[22] Netherlands Parliament Resolution, December 21, 2004, http:// www.armenian-genocide.org/Affirmation.355/ current_category.7/affirmation_detail.html; Hollanda Temsilciler Meclisi’nin 21 Aralık 2004 tarihinde yapılan oturumunda, “Hollanda Hükümetini Türkiye ile yürütülecek kültürel ve siyasi diyalog çerçevesinde Türkiye’nin Ermeni Soykırımını tanıması konusunu sürekli gündeme getirmesini” talep eden bir önerge kabul edildi. Hollanda Başbakan Yardımcısı Lodewijk Ascher, ülkesinin 1915 olayları için “soykırım” tanımını kullanmayacağını açıklamıştı. Hristiyan Demokrat Parti’nin (CDA) önerisiyle 2004’te parlamentoda kabul edilen tasarıda, “soykırım sorunu” ifadesi yer almaktaydı ve Ascher de “sorun” ifadesini kullanmaya devam edeceklerini söylemekteydi. Ascher, “Soykırım ya da değil buna uluslararası hukuk çerçevesinde hakimler karar vermeli” açıklaması yapmıştı. Bkz. Hollanda, ‘Ermeni Soykırımı’nı tanımayacak, 24 Ağustos 2016, https:// www.yurtgazetesi.com.tr/dunya/hollanda-ermeni- soykirimini-tanimayacak-h3641.html; Actuele situatie in Noord-Afrika en het Midden-Oosten, Tweede Kamer der Staten-Generaal, 2018-2019,32623 nr. 263, https:// zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-32623-263.html

[23] Poland Parliament Resolution, April 19, 2006, http:// www.armenian-genocide.org/Affirmation.354/ current_category.7/affirmation_detail.html; Polonya Parlamentosu, 19 Nisan 2005’de Ermeni çevrelerinin iddiaları paralelinde bir kararı kabul etti ve 1915 olayları mağdurlarının “saygıyla anıldığı” kaydedildi.

[24] Federal Almanya parlamentosu Bundestag’ın 16 Haziran 2005’de çıkardığı karar metinde “soykırım” ifadesi yalnızca bir defa yer aldı ve “sayısız bağımsız tarihçi, parlamento ve uluslararası örgütün Ermenilerin tehcir ve ortadan kaldırılmasını soykırım olarak nitelendirdiğine” dikkat çekildi. Kararda, geçmişte yaşanan olayların incelenmesi için Türk, Ermeni ve yabancı tarihçilerden oluşan bir komisyon kurulması önerisi getirilirken, Almanya’nın da olaylardan dolayı özel bir sorumluluğu olduğu vurgulandı. Ayrıca Dışişleri Bakanlığı’ndan ilgili döneme ait arşivlerini açması istendi. Kararda, Türkiye-Ermenistan ilişkilerinin normalleşmesi gerektiği vurgulandı. 2016’da ise içerikte soykırım ifadesi yer almıştır. Deutscher Bundestag, 18/8613 18. Wahlperiode 31.05.2016, https:// dserver.bundestag.de/btd/18/086/1808613.pdf; 630 vekilden 400’ü oylamaya katılmış, 1 çekimser 1 ret oyu kullanılmıştır.

[25] Venezuela National Assembly Resolution, July 14, 2005; http:// www.armenian-genocide.org/Affirmation.352/ current_category.7/affirmation_detail.html; Venezuela Ulusal Meclisi’nin 14 Temmuz 2005 tarihinde kabul ettiği metinde yaklaşık 2 milyon Ermeninin “Jön Türkler” rejimi tarafından “Pantürkizm” ideolojisine uygun olarak “yok edildiği” ifade edildi.  Ayrıca bu iddialar kabul edilinceye kadar Türkiye’nin AB üyelik sürecinin askıya alınması da istendi.

[26] Lithuania Assembly Resolution, December 15, 2005; http:// www.armenian-genocide.org/Affirmation.351/ current_category.7/affirmation_detail.html; Litvanya Parlamentosunun 15 Aralık 2005 tarihli kararında da Ermeni iddiaları paralelinde görüşlere yer verildi ve Türkiye’ye bunu tanıma çağrısı yapıldı.

[27] Chile Senate Resolution, 5 Haziran 2007, 531 sayılı karar, http:// www.armenian-genocide.org/Affirmation.393/ current_category.7/affirmation_detail.html; Şili parlamentosunda kabul edilen önergede “Ermeni davasını bir soykırım olarak tanımlayan Birleşmiş Milletler Ayrımcılığın Önlenmesi ve Azınlıkların Korunması Alt Komisyonu tarafından 1985 yılında verilen bir tanımadan” bahsederek “1985 BM kararının onaylanması Şili’nin manevi yükümlülüğüdür”, ifadesi yer almaktadır. Ancak BM’nin Ermeni iddiaları ile ilgili herhangi bir kararı bulunmamaktadır. 324 sayılı karar, 155 üyeli Temsilciler Meclisinde 77 kabul oyu almıştır, bir milletvekili aleyhte oy kullanmış, üç milletvekili çekimser kalmıştır. Cámara Solıdarıza con Nacıón Armenıa Y Condena Genocıdıo, 14 April 2015, http:// www.panorama.am/en/politics/2015/04/15/chile-parliament- genocide/; karar metni için bkz. Chilean parliament once again condemns Armenian Genocide and expresses solidarity with Armenian people, 15 Nisan 2015, https:// web.archive.org/web/20151002225036/; https:// www.camara.cl/prensa/noticias_detalle.aspx?prmid=125704

[28] Declaración Camaral, La Cámara de Diputados, 27 Kasım 2014, DC No. 09/2014-2015

[29] Kararda “Kitlesel imha” terimi kullanılmıştır.  “Bulgar halkının insancıl merhametli geleneklerinden ve BM belgelerini onaylamış olmasından doğan yükümlülükleri gereği, Bulgaristan Osmanlı İmparatorluğu’nun tarihsel mirası ile Türkiye Cumhuriyeti’nin tarihsel mirasını birbirinden ayırmakta ve tarihsel gerçekliğe nihai sadakat doğrultusunda Türkiye ile Ermenistan arasındaki diyaloğu memnuniyetle karşılamaktadır. Ulusal Meclis, Bulgaristan Cumhuriyeti Anayasası’nın 86 (1). maddesi uyarınca; Osmanlı İmparatorluğu’nda Ermenilerin kitlesel imhasını tanımaya ve 24 Nisan’ı kurbanları anma günü olarak ilan etmeye karar vermiştir” denilmektedir. Bulgaria’s Parliament recognizes the Armenian Genocide, 24 Nisan 2015, Standart News; Bulgaristan parlamentosu defalarca konuya ilişkin tasarıları reddetmiştir. 2010-2011 yıllarında 14 il-ilçe belediye meclisinde Ermeni iddiaları kabul edilmiştir. 2011 nüfus verilerine göre Bulgaristan’da Ermeni nüfusu 6 bin 552’dir. 2022’de alınan kararda yine katliam ifadesi kullanılmıştır. Parliament of Bulgaria declares April 24th as Armenian Genocide Remembrance Day, 25 Nisan 2015, https:// armenpress.am/eng/news/803290/parliament-of-bulgaria- declares-april-24th-as-armenian-genocide-remembrance- day.html. 

[30] Autriche: le génocide arménien symboliquement reconnu, 22 Nisan 2015, https:// www.lefigaro.fr/flash-actu/2015/04/22/97001-20150422FILWWW00163- autriche-le-genocide-armenien-symboliquement-reconnu.php Parlamentoda bulunan altı grup tarafından ortak bir deklarasyonda bulunulmuştur. Deklarasyonda Aramiler, Asuriler, Keldaniler ve Pontus Rumlarının aralarında olduğu Hristiyan toplumlarının şiddet, cinayet ve sürgün kurbanlarını anıyoruz” ifadesi yer almaktadır.

[31] Reconnaissance du génocide des Arméniens: la Turquie rappelle son ambassadeur au Brésil, 9 Haziran 2015, https:// www.lemonde.fr/international/article/2015/06/09/ reconnaissance-du-genocide-des-armeniens-la-turquie- rappelle-son-ambassadeur-au-bresil_4650717_3210.html; 2 Haziran Salı günü oturuma katılanlardan 81 Brezilya senatöründen 55’i tarafından kabul edilmiştir.

[32]Centenaire du génocide arménien: des députés tchèques expriment leur compassion, 15 April 2015, https:// francais.radio.cz/centenaire-du-genocide-armenien-des- deputes-tcheques-expriment-leur-compassion-8262990;  Le Parlement tchèque a condamné le génocide arménien, 27 Nisan 2017, https:// francais.radio.cz/le-parlement-tcheque-a-condamne-le- genocide-armenien-8194346; Haberde Çek Cumhuriyetinin konu gündeme geldiğinde genel tepkisinin Dışişleri Bakanı Lubomír Zaorálek ve Parlamentonun Alt Meclisi Başkanı Jan Hamáček gibi “Tarihin tarihçilere ait olduğunu ve bu tür sorularda kendilerini ifade etmenin politikacıların görevi olmadığını düşünüyorum. Ciddiyetleri ne olursa olsun ve somut Ermenistan örneğinde bu büyük bir trajedi olsa bile, 100 veya 150 yıl öncesine dayanan gerçekler üzerinde pozisyon almanın bir anlamı yok. İnsanlık tarihindeki trajedilerden ne yazık ki daha pek çok trajedi yaşandı ve bu nedenle bugün Parlamento’da Ermeni soykırımını somut terimlerle tartışmak için özel bir neden görmüyorum. Bu işi tarihçilere bırakın.” şeklinde olduğu ancak 2017’de resmi pozisyonun değiştiği ifade edilmektedir.

[33] Ermeni diasporasının Amerikan Kongresi’nin 1915 olaylarını soykırım olarak tanımasını sağlamak yönündeki çabaları 1977’den itibaren hızlanmıştır. 1989 yılına kadar Kongre’nin Temsilciler Meclisi kanadına hemen her dönem getirilmiş, tasarılar komitelerden geçmiş ancak Temsilciler Meclisi Genel Kurulu’na gelememiştir. Ermeniler ilgili karar tasarılarını Kongre’nin Senato kısmına ilk kez 1989’da getirmişlerdir. 1989 yılından bu yana seçilen dört Başkan da (George H. W. Bush, Bill Clinton, George W. Bush ve Barak Obama) seçim kampanyalarında Başkan seçilmeleri halinde Ermeni “soykırımını” tanıyacakları yönünde taahhütte bulunmuşlar, ancak seçildikten sonra Ermeni soykırım karar tasarılarının Kongre’den geçmesine karşı çıktıkları gibi 24 Nisan’da yayınladıkları anma günü bildirisinde de “soykırım” kelimesini kullanmamışlardır. Sürecin ayrıntılı incelemesi için bkz. A..Oğuz Çelikkol, Ermeni “Soykırım” İddiaları, Amerikan Kongresi ve Türkiye, Bilge Strateji, Cilt 7, Sayı 13, Güz 2015, ss. 17-30. Barak Obama 2014’te Ermenice “Büyük Felaket” anlamına gelen “Metz yegern” terimini kullanmıştı; Joe Biden ise 2021’de doğrudan “soykırım” ifadesini kullanan ilk ABD Başkanı olmuştur. Amerika Ermeni Ulusal Komitesi-ANCA’nın eyaletlerde ve ABD yerel siyasetindeki aktif çalışmaları, belediye başkanlığı seçiminden başlayarak geleceğin senatör adaylarını Karabağ dahil olmak üzere her türlü iddialarında taahhüt altında bırakma yöntemleri için bkz. Gözde Kılıç Yaşın, Azerbaycan-Ermenistan Barış Görüşmelerinin Aktörleri, 27 Ekim 2022, https:// www.avim.org.tr/tr/Analiz/AZERBAYCAN-ERMENISTAN-BARIS-GORUSMELERININ-AKTORLERI

 Başkanlık seçimlerinde, Temsilciler Meclisi ve Kongre seçimlerinde de adaylara mektup göndererek Ermeni iddiaları hakkında görüşlerini almakta ve yönlendirici sorularla kişileri iddiaları çerçevesinde bağlamaya çalışmaktadır.

[34] Portekiz Parlamentosu Ermeni Soykırımını Resmen Tanıdı, 27 Nisan 2019, https:// m.bianet.org/bianet/azinliklar/207924-portekiz- parlamentosu-ermeni-soykirimini-resmen-tanidi. Karar metninde 24 Nisan 1915 günü “Osmanlı yetkililerinin 250 Ermeni aydın ve cemaat liderini idam ettiği” belirtilmiştir.

[35] Syria parliament recognises Armenian genocide, 13 Feb 2020, https:// www.france24.com/en/20200213-syria-parliament- recognises-armenian-genocide; Kararda “Osmanlı devleti tarafından Ermenilere karşı işlenen soykırımı kınıyor ve tanıyor.” ifadesine yer verilmiştir.

[36] Latvia recognizes the Armenian Genocide, 6 May 2021, https:// en.armradio.am/2021/05/06/latvia-recognizes-the- armenian-genocide/; Toplam 100 sandalyeli Letonya parlamentosunda 7 çekimser, 11 karşı oy kullanılan oylamada 58 oyla kabul edilmiştir. Letonya’nın bu kararının ABD’nin teşvikiyle çıkardığı 2022 Holokost tazmin yasasıyla (https:// likumi.lv/doc.php?id=330185) daha doğrusu süreçle bağlantısı olabilir. Holokost tazmin yasası “Letonya devletinin, Letonya’nın işgali sırasında Nazi rejimi tarafından gerçekleştirilen soykırımdan ve Sovyet işgal rejimi tarafından yürütülen mülkün millileştirilmesinden sorumlu olmadığını ancak Letonya’nın kontrol dışı sonuçlarını teyit ettiğini, Letonya topraklarında Nazi totaliter rejimi tarafından yürütülen Holokost nedeniyle ve … Letonya’daki Yahudi cemaatine destek sağlama faaliyetleri sonucunda … mülkiyet haklarının restorasyonu” ile ilgilidir. Yugoslavya’nın dağılması sonrasında ortaya çıkan devletlerde ve Bulgaristan’da da benzer şekilde mülklerin iadesi yasaları çıkarılmıştır.

[37] Wales National Assembly Resolution, EDM 1454

[38] Motion S4M-06266: Marco Biagi, Edinburgh Central, Scottish National Party, Date Lodged: 18/04/2013

[39]“Soykırım olarak tanımlayan”

[40] En el 90.º aniversario del genocidio armenio

[41] Türkiye’nin AB’ye tam üyelik başvurusunda bulunmasından üç ay sonra 18 Haziran 1987’de Avrupa Parlamentosu, “Ermeni Sorununun Siyasi Çözümü” başlıklı bir tavsiye kararı aldı. Kararda 1915-1917 dönemindeki olaylar 1948 BM Sözleşmesi’ne göre “soykırım” olarak adlandırıldı ve Türkiye’nin 1915 olaylarını bu çerçevede tanımamasının AB’ye tam üyelik yolunda engel olduğu görüşüne yer verildi. Parlamento kararı için bkz. European Parliament resolution on a political solution to the Armenian question (18 June 1987), https:// www.cvce.eu/content/ publication/2005/10/26/91fbffca-0721-49d5-9e53- f95393d470b2/publishable_en.pdf. Avrupa Parlamentosu 15 Kasım 2000’de, “AB’ye tam üyelik yolunda Türkiye tarafından atılan adımlar” konulu raporun ilişiğindeki karar tasarısını Strasbourg’da Genel Kurulda oylayarak kabul etti. Ermeni çevrelerinin iddialarını karara sokmayı hedefleyen bir değişiklik önergesi az farkla kabul gördü. Türkiye, Ermeni iddialarının raporda yer almasını protesto etti. Avrupa Parlamentosu’nun 28 Şubat 2002’de kabul ettiği kararda ise 1987 yılındaki karara atıf yapılarak, “Türkiye’ye uzlaşma temeli oluşturması” çağrısında bulunuldu. Avrupa Parlamentosu’nun 28 Eylül 2005 tarihli bir başka kararında da “Türkiye’ye Ermeni iddialarını tanıma çağrısı” yapıldı ve “bu tanımanın Avrupa Birliği’ne girişin ön şartı olduğu” ifadesine yer verildi. http:// www.ntvmsnbc.com/id/25308202/

[42] Council of Europe Parliamentary Assembly Resolution, April 24, 1998; Council of Europe Parliamentary Assembly Resolution, April 24, 2001

[43] Mercosur recognizes the Armenian Genocide, 23 Kasım 2007, http:// en.mercopress.com/2007/11/23/mercosur-parliament- condemned-the-armenian-genocide. Tasarı Arjantin ve Uruguay temsilcilerince gündeme getirilmiştir.

[44] New York’taki Times Meydanı’nda yapılan "Ermeni Soykırım Yalanına Son ve Şehit Diplomatlarımızı Anma" mitingi örneğinde verilmiştir. http:// www.turkiyegazetesi.com.tr/dunya/152152.aspx






world map hits counter
map counter--
flag counter
flag counter--
visitors by country counter
flag counter--

Bachelorarbeit schreiben lassen --