Yahudi kökenli ve Yahudi tarihi üzerine yazılmış olan Jewish Virtual Library ve aynı metni kullanan Encyclopedia.com şu ifadeyi aktarır:
"The Jews called him ‘King Solomon’ not only because of his name, but also because of his wisdom and legislative activities."
Türkçesi:
"Yahudiler ona yalnızca adı nedeniyle değil, bilgeliği ve kanun koyuculuğu nedeniyle de ‘Kral Süleyman’ adını verdiler." (Jewish Virtual Library)
Bu, Yahudi literatüründe Kanuni’ye verilen oldukça yüksek bir övgüdür. Çünkü burada benzetilen kişi, Yahudi geleneğindeki en yüce krallardan biri olan Kral Süleyman’dır.
Aynı Yahudi kaynakları Kanuni dönemini şöyle tanımlar:
"The long years of his reign represented the pinnacle of Ottoman Jewry."
Türkçesi:
"Onun uzun hükümdarlığı Osmanlı Yahudiliğinin zirvesini temsil etti." (Jewish Virtual Library)
Devamında:
"Yahudi toplulukları siyasi ve ekonomik bakımdan en yüksek konumlarına ulaştılar." (Jewish Virtual Library)
Bu, Yahudi tarih yazımında Kanuni devrinin özel bir yere sahip olduğunu gösterir.
Yahudi kaynakları, Kanuni’nin hekimi Moses Hamon’un tavsiyesiyle Yahudilere yönelik "kan iftirası" (blood libel) davalarını sınırlayan bir ferman çıkardığını da vurgular. (Ansiklopedik.org)
Bu konu Yahudi tarih yazımında sıkça olumlu bir örnek olarak anılır.
Yahudi tarihçileri Kanuni’nin, Doña Gracia Mendes ve Joseph Nasi aracılığıyla Tiberias bölgesinin yeniden Yahudi yerleşimine açılmasına izin vermesini de önemli bir olay olarak değerlendirirler. (Ansiklopedik.org)
Bazı Siyonizm öncesi Yahudi tarihçileri bunu Filistin’deki Yahudi yeniden yerleşiminin erken örneklerinden biri olarak yorumlamıştır.
Kanuni dönemine yakın Yahudi kaynakları arasında şunlar bulunur:
Joseph ha-Kohen
Samuel Usque
Moses Almosnino
Elijah Capsali
Özellikle Elijah Capsali’nin Osmanlı sultanları hakkında yazdığı eserler, Kanuni’nin Yahudilere yaklaşımını değerlendiren çağdaş Yahudi kaynakları arasında sayılır.
Bulabildiğim güvenilir Yahudi kaynakları Kanuni Sultan Süleyman’ı:
"Kral Süleyman" lakabıyla anıyor,
Osmanlı Yahudiliğinin altın çağının hükümdarı olarak görüyor,
Yahudilerin siyasi ve ekonomik bakımdan en güçlü dönemlerinden birinin hükümdarı olarak tanımlıyor,
Yahudileri koruyan önemli fermanlarından övgüyle söz ediyor. (Jewish Virtual Library)
Okuuuuu!….