Elbette. Burada önemli bir nokta var: Miraç anlatısının ayrıntıları tek bir hadiste değil, birçok farklı rivayette dağınık halde bulunur. Bu nedenle aşağıdaki anlatım, klasik Sünnî kaynaklarda geçen rivayetlerin birleştirilmiş ve ayrıntılandırılmış bir özetidir. Bazı ayrıntılar bütün rivayetlerde değil, sadece bazı hadislerde geçer.

1. Mekke’de Başlangıç

Gece vakti Mekke sessizdir.

Hz. Muhammed Kâbe’nin yanında, Hicr denilen yarım daire şeklindeki taş duvarın içinde veya yakınında dinlenmektedir.

Bu sırada:

Jibril gelir.

Bazı rivayetlere göre yanında başka melekler de vardır.

Peygamberin göğsü açılır.

Kalbi çıkarılır.

Zemzem suyu ile yıkanır.

Ardından içine:

• Hikmet

• İman

• Marifet

• İlahi bilgi

doldurulur.

Bu sahne sembolik veya fiziksel olarak yorumlanmıştır.

2. Burak

Mescid- i Haram’ın yanında sıra dışı bir varlık beklemektedir.

Buraq

Hadislerde:

• Beyaz renkte,

• Katırdan küçük,

• Eşekten büyük,

• Son derece hızlı

olarak tarif edilir.

En meşhur tasvir:

Adımını gözünün erişebildiği en uzak noktaya atardı.

Yani bir sıçrayışta ufka ulaşmaktadır.

3. Kudüs Yolculuğu

Burak’a binen Peygamber Cebrail eşliğinde ilerler.

Bazı rivayetlerde yol üzerinde:

• Medine

• Tur- i Sina

• Beytüllahim

gibi kutsal yerlerde kısa duraklamalar olduğu anlatılır.

Sonunda Kudüs’e ulaşılır.

4. Mescid-i Aksa

O dönemki Mescid-i Aksa bugün gördüğümüz yapı değildir.

Daha çok kutsal mabed alanıdır.

Burak bağlanır.

Burak’ın bağlandığı yerin daha sonra “Burak Duvarı” olarak anıldığı rivayet edilir.

5. Peygamberler Toplantısı

Burada geçmiş peygamberler toplanmıştır.

Hadislerde sayı verilmez.

Fakat gelenek:

124 bin peygamberin temsil edildiği bir toplantı olarak yorumlar.

Hz. Muhammed imam olur.

Diğer peygamberlere namaz kıldırır.

Bu olay son peygamberliğin sembolik tasdiki olarak görülür.

6. Göğe Yükseliş

Şimdi asıl Miraç başlar.

Göğe doğru yükselirler.

Burada “merdiven” anlamındaki Miraç kelimesi kullanılır.

Nasıl yükselindiği açıklanmaz.

7. Birinci Kat Gök

Kapı açılır.

Burada:

Adam bulunur.

Hz. Âdem’in sağ tarafında aydınlık yüzlü ruhlar vardır.

Sol tarafında ise karanlık yüzlü ruhlar.

Sağına baktığında sevinir.

Soluna baktığında üzülür.

Bunların insan ruhları olduğu açıklanır.

8. İkinci Kat Gök

Burada:

Isa

ve

Yahya

karşılar.

9. Üçüncü Kat Gök

Burada:

Yusuf

bulunur.

Hadislerde:

Güzelliğin yarısı ona verilmiştir.

denir.

Bu yüzden olağanüstü bir güzellik içinde tasvir edilir.

10. Dördüncü Kat Gök

Burada:

Idris

bulunur.

Kur’an’da:

Onu yüce bir makama yükselttik.

ifadeleriyle ilişkilendirilir.

11. Beşinci Kat Gök

Burada:

Harun

vardır.

12. Altıncı Kat Gök

Burada:

Musa

ile karşılaşılır.

Musa’nın ağladığı anlatılır.

Sebebi:

Muhammed’in ümmetinden cennete çok sayıda insanın girecek olmasıdır.

13. Yedinci Kat Gök

Burada:

Ibrahim

bulunur.

Sırtını çok büyük bir yapıya dayamıştır.

Bu yapı:

Beytü’l-Ma’mur

Bayt al-Ma’mur

olarak adlandırılır.

Beytü’l-Ma’mur Nedir?

Kelime anlamı:

Mamur Ev

Sürekli ziyaret edilen kutsal yapı

olarak çevrilebilir.

Geleneksel açıklamaya göre:

• Göklerdeki Kâbe’dir.

• Yeryüzündeki Kâbe’nin semadaki karşılığıdır.

• Tam Kâbe’nin üzerinde bulunur.

Hadislere göre:

Her gün

70. 000 melek

buraya girer.

İbadet eder.

Çıkar.

Ve bir daha aynı meleğe sıra gelmez.

Bu sayı meleklerin akıl almaz çokluğunu anlatmak için kullanılır.

14. Sidretü’l-Müntehâ

Daha sonra:

Sidrat al-Muntaha

görülür.

Bu olağan bir ağaç değildir.

Hadislerde:

• Yaprakları fil kulağı kadar büyük,

• Meyveleri dev testiler kadar büyük

olarak anlatılır.

Altından:

• Rahmet nehirleri,

• Cennet nehirleri

çıkar.

Bazı rivayetlerde:

Nil ve Fırat’ın manevi kökenlerinin de burada olduğu anlatılır.

Cennet Nerede Görülüyor?

Klasik hadislerde cennet birkaç yerde gösterilir.

Özellikle:

• Sidretü’l- Müntehâ civarında

• Yedinci kat semanın ötesinde

görüldüğü anlaşılır.

Kur’an’da:

Me‘vâ Cenneti Sidretü’l-Müntehâ’nın yanındadır.

ifadesi bulunur.

Muhammed Cennette Ne Görüyor?

Hadislerde çeşitli sahneler vardır.

Cennet Köşkleri

Altın ve gümüşten yapılmış köşkler.

İnci kubbeler.

Yakut saraylar.

Kevser

Al- Kawthar

nehri gösterilir.

Suyunun:

• Sütten beyaz,

• Baldan tatlı

olduğu anlatılır.

Cebrail’in Gösterdiği Saray

Bir saray görülür.

Peygamber:

Bu kimin?

diye sorar.

Melekler:

Ömer’in.

cevabını verir.

Cennet Kadınları

Bazı hadislerde hurilerden söz edilir.

Parlaklıkları ve güzellikleri anlatılır.

Çocuklar

Erken yaşta ölen mümin çocuklarının cennette bulunduğu anlatılır.

Cehennem Nerede Görülüyor?

Rivayetlerde cehennem de Miraç sırasında gösterilir.

Tam konumu ayrıntılı açıklanmaz.

Ancak:

• Semalar arasında
  veya

• İlahi gösterim şeklinde

gösterildiği anlaşılır.

Muhammed Cehennemde Ne Görüyor?

Çeşitli günahlara karşılık gelen sembolik cezalar görülür.

Gıybet Edenler

Bakır tırnaklarla:

Yüzlerini ve göğüslerini parçalamaktadırlar.

Melekler:

Bunlar insanların etini yiyenlerdir.

der.

Yani gıybet edenler.

Faiz Yiyenler

Karınları devasa büyümüştür.

Ayağa kalkamazlar.

Sürünerek hareket ederler.

Zina Edenler

Temiz ve güzel yiyeceği bırakıp çürümüş yiyeceğe yönelen kişiler şeklinde tasvir edilirler.

Yetim Malı Yiyenler

Ağızlarına ateş doldurulmaktadır.

Namazı Terk Edenler

Başları taşlarla ezilmektedir.

Baş eski haline dönmekte ve ceza tekrar etmektedir.

Zinaya Aracılık Edenler

Bazı rivayetlerde etlerini kesip yiyen insanlar görülür.

İlahi Huzura Yaklaşma

Sidretü‘l- Müntehâ’dan sonra Cebrail durur.

Şöyle dediği rivayet edilir:

Bir parmak ucu kadar daha yaklaşsam yanarım.

Buradan sonrası meleklerin erişemediği alan olarak tasvir edilir.

Peygamber yalnız ilerler.

Allah’ı Gördü mü?

Bu konu İslam tarihinde tartışmalıdır.

Bazı sahabiler:

“Gördü. ”

demiştir.

Özellikle:

Abd Allah ibn Abbas

bu görüşe yakın kabul edilir.

Bazıları ise:

“Görmedi, sadece ilahi nuru gördü. ”

demiştir.

Özellikle:

Aisha bint Abi Bakr

bu görüşü savunur.

Bu nedenle Sünnî gelenekte kesin bir görüş birliği yoktur.

Namazın Farz Kılınması

Burada 50 vakit namaz verilir.

Hz. Musa’nın tavsiyesiyle tekrar tekrar dönülür.

Sonunda:

5 vakit namaz kalır.

Ancak sevabı 50 vakit olarak bırakılır.

Bu genişletilmiş anlatımda dikkat çekici nokta şudur: Klasik Miraç tasvirinde gökler, peygamberler, Beytü’l-Ma’mur, Sidretü’l-Müntehâ, cennet ve cehennem birbirinden tamamen ayrı mekânlar gibi değil; Allah’ın Peygamber’e “büyük ayetlerini göstermesi” kapsamında görülen kozmik ve metafizik bir düzenin parçaları olarak sunulur. Bu yüzden hadisler bunların kesin fiziksel koordinatlarını vermekten çok, sembolik ve manevi özelliklerini ayrıntılı biçimde anlatır.

Bu konu İslam düşüncesinde en çok tartışılmış konulardan biridir. Çünkü Kur’an ve hadislerde Arş, Kürsî, Arş’ı taşıyan melekler ve Allah’ın Arş’a “istivâ etmesi” hakkında ifadeler vardır; fakat bunların nasıl anlaşılacağı konusunda farklı ekoller farklı yorumlar geliştirmiştir.

Önce klasik anlatıyı, sonra da yorumları ayırarak anlatalım.

Arş Nedir?

Arapçada “Arş” kelimesi aslında: Taht

Hükümdarlık makamı

Saltanat merkezi

anlamına gelir.

Kur’an’da Allah için: Rahman Arş’a istivâ etti.

ifadesi birkaç yerde geçer.

Örneğin: Ta-Ha 5. ayet: “Er-Rahmân Arş’a istivâ etti. ”

Burada dikkat çekici olan şey, Kur’an’ın Arş’tan sıkça söz etmesine rağmen onun nasıl bir şey olduğunu ayrıntılı anlatmamasıdır.

Klasik Kozmolojik Tasvir

Erken dönem hadis ve rivayetlerden oluşan geleneksel tasvirde evren katmanlıdır: Allah’ın dilediği yüce makam

— │

Arş-ı Azam

— │

Kürsî

— │

Yedi Kat Gök

— │

Dünya

Bu tasvire göre: Dünya vardır.

Onun üstünde yedi kat gök vardır.

Onların üzerinde Kürsî bulunur.

Kürsî'nin üzerinde Arş bulunur.

Arş yaratılmışların en büyüğüdür.

Bu yüzden: Arş- ı Azam

( “En Büyük Arş” )

denir.

Arş’ın Büyüklüğü

Bazı hadislerde: Yedi gök ve yedi yer Kürsî yanında çöle atılmış bir halka gibidir.

denir.

Sonra: Kürsî de Arş yanında çöle atılmış bir halka gibidir.

ifadesi gelir.

Yani geleneksel tasvirde Arş akıl almaz büyüklüktedir.

Arş’ı Taşıyan Melekler

Kur’an’da doğrudan geçer.

Al- Haqqah 17. ayet: O gün Rabbinin Arş’ını sekiz melek taşır.

Ayrıca: Ghafir 7. ayette: Arşı taşıyanlar ve onun çevresinde bulunanlar...

ifadesi vardır.

Bu Melekler Nasıl Tasvir Edilir?

Bazı hadislerde olağanüstü büyüklükte anlatılırlar.

Örneğin: Kulak memesi ile omuzu arasındaki mesafe

700 yıllık yol

olarak tasvir edilir.

Bu rakamlar çoğu zaman: Gerçek ölçü,

veya büyüklüğü anlatan sembolik ifade

olarak yorumlanmıştır.

Allah Arş’ın Üzerinde mi?

İşte asıl tartışma burada başlar.

Kur’an’da: Arş’a istivâ etti.

denir.

Ama: Oturdu.

Yerleşti.

Tahtına kuruldu.

ifadeleri Kur’an’da geçmez.

Bunlar sonradan yapılan yorumlardır.

Selefî / Hanbelî Yaklaşım

Erken dönem bazı âlimler şöyle demiştir: Allah Arş’a istivâ etmiştir.

Nasıl ettiğini bilmiyoruz.

Buna: Bilâ keyf

( “Nasıl olduğunu sormadan kabul etmek”)

denir.

Yani: Arş gerçektir.

İstivâ gerçektir.

Nasıl olduğu bilinmez.

Eş’arî ve Mâtürîdî Yorumu

Daha sonra Sünnî kelâmcılar bir problem gördüler.

Çünkü: Eğer Allah bir tahtın üzerinde oturuyorsa,

o zaman: Mekân kaplıyor gibi görünür.

Bir yerde bulunuyor gibi görünür.

Bu da Allah’ın sonsuzluğu fikriyle çelişebilir.

Bu nedenle: Arş’a istivâyı

Hâkimiyet kurdu,

Kudretini gösterdi,

Egemenliğini ilan etti

şeklinde yorumladılar.

Bugün Türkiye’deki geleneksel Sünnî ilahiyat eğitimi çoğunlukla bu görüştedir.

Miraç’ta Arş Görüldü mü?

Burada ilginç bir nokta vardır.

Hadislerde Peygamber: Yedi kat göğü geçer.

Beyt’l- Ma’mur’u görür.

Sidret’l- Müntehâ’ya ulaşır.

Ancak sahih hadislerde: Arş’ı ayrıntılı şekilde gördü.

şeklinde açık bir anlatım yoktur.

Daha çok sonraki dönemlerde: Tasavvufî eserlerde,

Kıssa kitaplarında,

Miraçnâmelerde

Arş ayrıntılı biçimde resmedilmiştir.

Osmanlı ve İran Minyatürlerinde Arş

Senin yapmak istediğin minyatür serisi açısından ilginç olan bölüm budur.

Osmanlı ve Timurlu dönem Miraçnâmelerinde Arş genellikle şöyle çizilir:

• Altından yapılmış dev bir taht,

• Etrafında melek halkaları,

• Arşı taşıyan melekler,

• Nurdan katmanlar,

• Yeşil ve mavi gök kubbeleri,

• Ateş ve nur perdeleri,

• En üstte ilahi nuru temsil eden ışık

şeklinde.

Dikkat edersen: Allah’ın kendisi resmedilmez.

• Onun yerine: Işık,

• Nur bulutu,

• Altın daire,

• Parlak boşluk

• çizilir.

Arş ile Beyt’l-Ma’mur Arasındaki Fark

Karıştırılan bir konu budur.

Beyt’l- Ma’mur: Meleklerin tavaf ettiği göksel mabed.

Arş: Kozmosun en üst hükümdarlık makamı.

Yani Beyt’l-Ma’mur Arş değildir.

Geleneksel kozmolojide Arş’ın altında yer alır.

Klasik Miraç Tasavvurunda Son Sahne

Bir Osmanlı miraçnâmesini zihinde canlandırırsak son sahne yaklaşık şöyledir: Yedinci gökte İbrahim ve Beyt’l-Ma’mur.

• Sidretü’l-Müntehâ.

• Meleklerin geçemediği sınır.

• Nur perdeleri.

• Arş’ın çevresi.

• Arşı taşıyan melekler.

• İlahi nur.

• Allah’ın vahyinin tecellisi.

• Elli vakit namaz emri.

Bu sahne klasik minyatürlerde çoğu zaman evrenin en üst noktası olarak resmedilir ve Arş, yaratılmış âlemin zirvesi kabul edilir. Ancak Allah’ın Arş üzerinde nasıl bulunduğu veya bulunup bulunmadığı konusu, İslam tarihinde hiçbir zaman tam bir görüş birliği oluşmamış olan teolojik meselelerden biridir.

- - - - - - - - - - - - -
a45UyF587661
- - - - - - - - - - - - -

flag counter