Menzil’in metafiziği, klasik Sünnî tasavvuftaki velâyet kozmolojisinin (veliler hiyerarşisi) günümüzde yaşayan bir örneğidir.

Bu inanç sistemi yalnızca Menzil’e ait değildir; Muhyiddin İbnü’l-Arabî, Abdülkerim el-Cîlî ve daha sonra Nakşibendî-Halidî geleneğinde ayrıntılı biçimde geliştirilmiştir.

1. Allah evreni tek başına mı yönetiyor?

Burada dikkatli bir ifade kullanmak gerekir.

— *Menzil mensupları kendileri genellikle Allah’ın yardıma ihtiyacı vardır demezler. Aksine, Allah’ın mutlak kudret sahibi olduğuna inanırlar.

Fakat onların tasavvufî kozmolojisine göre Allah, kâinatı doğrudan değil, seçtiği veliler vasıtasıyla yönetmeyi murat etmiştir. Yani veliler, Allah’ın bağımsız ortakları değil; O’nun iradesinin manevî vasıtalarıdır.

Klasik tasavvuf literatüründe buna bazen ricâlü’l-gayb (gayb erleri) denir.

Bunların;

— yağmurun yağması,

— belaların kaldırılması,

— insanların hidayeti,

— dünyanın manevî düzeninin korunması

gibi işlevlere Allah’ın izniyle aracılık ettikleri anlatılır. ([ansiklopedim.com][1])

— — —

2. Kutup neden vardır?

Tasavvufa göre her çağda yalnızca bir Kutup (Kutbü’l-Aktâb) bulunur.

Kutup;

— bütün velilerin başıdır,

— bütün manevî hiyerarşinin merkezidir,

— Allah’ın yeryüzündeki en büyük velisidir.

İbnü’l- Arabî bunu şöyle tasvir eder:

Evren nasıl bir eksen etrafında dönüyorsa,

manevî âlem de Kutup etrafında döner.

Bu nedenle Kutup;

— görünmez orduların başıdır,

— diğer velilerin yöneticisidir,

— Allah’ın özel tasarrufuna mazhar olur.

— — —

3. Gavs kimdir?

Menzil’de en çok kullanılan unvan budur.

Klasik kaynaklarda çoğu zaman

— *Gavs = Kutup

olarak kabul edilir.

Kelime anlamı:

Yardıma koşan.

Tasavvuf teorisine göre;

Allah,

insanlara yardımını

çoğu zaman

Gavs üzerinden gerçekleştirir.

Bu yüzden Menzil’de Abdülbaki Erol’a sürekli Gavs Hazretleri denilmiştir. ([Yurt Gazetesi][2])

— — —

4. Evrenin manevî yönetimi

Tasavvufun klasik hiyerarşisi şöyledir:

— Kutup (1 kişi)

— İmâmân (iki yardımcı)

— Evtâd (4 kişi)

— Ebdâl (genellikle 7 veya 40 kişi)

— Nücebâ

— Nukebâ

— Diğer veliler

Sayılar ve görevler eserden esere değişir.

Bu hiyerarşinin Kur’an’da açık biçimde yer aldığı kabul edilmez; daha çok tasavvufî eserlerde geliştirilmiştir.

— — —

5. Keramet neden verilir?

Tasavvufun cevabı yalnızca ödül değildir.

Üç temel gerekçe ileri sürülür:

a) Allah’ın dostunu tanıtmak

İnsanlar onun Allah’ın sevgili kulu olduğunu anlasın.

— — —

b) İnsanların imanını kuvvetlendirmek

Şeyhi gören kişi;

Bu olağanüstü olay ancak Allah’ın dostundan çıkar.

diye düşünsün.

— — —

c) Allah’ın tasarrufunun görünmesi

Kerameti yapan veli değildir.

Allah,

veli aracılığıyla

yaratmaktadır.

Dolayısıyla keramet,

Allah’ın fiili sayılır.

— — —

6. Menzil’de neden şeyhe bağlanılıyor?

Menzil’in kendi anlatısına göre;

şeyh

yalnızca öğretmen değildir.

Şeyh;

kalpleri değiştirebilir,

müridin nefsini terbiye edebilir,

Allah’ın izniyle

manevî hastalıkları tedavi edebilir.

— — —

7. Günahların affı meselesi

Burada önemli bir terminolojik ayrım var.

— Katolik Hristiyanlıktaki anlamıyla günah çıkarma (itiraf sakramenti) Menzil’de yoktur.

Ancak sizin sözünü ettiğiniz uygulama gerçekten vardır ve adı tövbe alma veya tövbe vermedir.

Mürid şeyhin önünde veya temsilcisinin önünde tövbe eder; şeyh de bu tövbeyi telkin eder ve kişiyi tarikata kabul eder. Menzil’de bu uygulama tövbe vermek diye adlandırılır. Abdülbaki Erol’un vefatından sonra üç oğluna ayrı ayrı tövbe yetkisi verildiğinin açıklanması, bu makamın cemaat içindeki önemini göstermiştir. ([Toplumsal Haber][3])

Tasavvufî anlayışta şeyh günahları bizzat affetmez; affeden yine Allah’tır. Ancak şeyh, müridin samimi tövbesine rehberlik eden ve Allah katında duası makbul olduğuna inanılan kişi olarak görülür. Dışarıdan bakan eleştirmenler bu uygulamayı zaman zaman günah çıkarmaya benzetirken, tarikat mensupları bu benzetmeyi kabul etmez.

— — —

8. Abdülbaki Erol’un ölümü ve Kutup kim olacak? sorusu

Tasavvuf geleneğinde aynı anda tek bir Kutup/Gavs bulunduğu inancı yaygındır.

Abdülbaki Erol’un vefatından sonra Menzil içinde liderlik ve irşad yetkisinin nasıl paylaşılacağı tartışma konusu oldu. Kamuoyuna yansıyan açıklamalarda üç oğluna da irşad ve tövbe verme yetkisi tanındığı duyuruldu ve bu süreç cemaat içinde farklı kolların oluşmasına yol açtı. ([Toplumsal Haber][3])

Ancak her biri kendi kutupluğunu ilan etti demek şu aşamada doğrulanmış bir olgu değildir. Farklı kolların kendi şeyhlerine en yüksek manevî makamı atfetmeleri mümkündür; fakat bunu açık ve resmî Ben Kutup’um ilanı şeklinde genellemek için yeterli doğrulanmış veri bulunmamaktadır.

— — —

Akademik açıdan ilginç bir nokta

Dinler tarihi açısından bakıldığında bu kozmoloji, yalnızca bir tarikat disiplini değildir; evrenin görünmeyen bir manevî bürokrasi tarafından yönetildiği düşüncesini içeren kapsamlı bir metafizik modeldir. Bu modelde:

— Allah mutlak hâkimdir.

— Allah dilerse işlerini seçtiği veliler aracılığıyla yürütür.

— Her çağın bir merkez velisi (Kutup/Gavs) vardır.

— Diğer veliler bu merkeze bağlıdır.

— Keramet, bu manevî hiyerarşinin görünür işareti olarak yorumlanır.

Bu sistem, özellikle İbnü’l-Arabî sonrası tasavvuf literatüründe ayrıntılı biçimde işlenmiş, Nakşibendî-Halidî geleneği ve dolayısıyla Menzil tarafından da büyük ölçüde benimsenmiştir.

[1]: https:// www.ansiklopedim.com/detay/14039/Gavs-Gavsul-azam.html

[2]: https:// www.yurtgazetesi.com.tr/service/amp/guncel/menzil-seyhi- abdulbaki-erol-kimdir-menzilciler-kim-gavs-ne-demek- h228983.html

[3]: https:// www.toplumsal.com.tr/menzilde-taht-kavgasi-kendini- gosterdi

- - - - - - - - - - - - -
a45UyF587661
- - - - - - - - - - - - -