Menzil Tarikatının tam olarak teorisi, teolojisi nedir?

Menzil Cemaati (veya Menzil Tarikatı), Nakşibendiyye içerisinde yer alan, Türkiye’nin en büyük tasavvufî yapılanmalarından biridir. Merkezini uzun yıllar Menzil Köyü oluşturmuştur. Teorik olarak klasik Nakşibendî öğretilerini benimsediğini söylese de, uygulamada şeyhe atfedilen rol ve keramet anlatıları hareketin önemli bir parçasıdır. ([DergiPark][1])

1. Teolojik çerçevesi

Menzil’in temel öğretisi şu esaslar üzerine kuruludur:

— Nakşibendî- Halidî silsilesine bağlılık

— Şeriata sıkı bağlılık

— Şeyhe mutlak teslimiyet

— Rabıta (müridin şeyhini zihninde canlandırması)

— Zikir

— Sohbet

— Hizmet

Tarikata göre Allah’a giden en güvenli yol, yaşayan bir mürşid-i kâmile bağlanmaktır. Bu anlayış klasik Nakşibendî literatüründe de bulunmakla birlikte, Menzil’de pratikte oldukça merkezi bir konuma sahiptir. ([DergiPark][1])

— — —

2. Şeyhin konumu

Menzil’de şeyh genellikle şu sıfatlarla anılır:

— Gavs

— Kutup

— Mürşid- i Kâmil

— Allah dostu

— Seyyid

Gavs kavramı tasavvufta, Allah’ın özel yardımıyla insanlara manevî destek sağlayan en yüksek velilerden biri anlamında kullanılır.

Menzil mensuplarına göre gavs;

— insanların kalbini değiştirebilir,

— günahkârı hidayete ulaştırabilir,

— Allah’ın izniyle keramet gösterebilir,

— müridinin manevî hâlini uzaktan bilebilir.

Bu nitelikler tarikatın kendi anlatılarında sıkça tekrar edilir. ([DergiPark][1])

— — —

3. Şeyhlere atfedilen başlıca iddialar

Özellikle Seyyid Abdulhakim el-Hüseynî ve daha sonra Seyyid Abdulbaki Erol hakkında anlatılan menkıbelerde şu tür iddialar yer alır:

a) Kalpten geçenleri bilme

Müridin aklından geçen düşünceyi söylemesi.

Tasavvufta buna keşf denilir.

— — —

b) Uzakta olan olayları bilme

Başka şehirlerde meydana gelen olaylardan haberdar olma.

Tasavvufta tayy-ı mekân ve keşf kavramlarıyla ilişkilendirilir.

— — —

c) Hastaları iyileştirme

Duaları sayesinde

— felç,

— kanser,

— psikolojik hastalıklar,

— bağımlılıkların

iyileştiğine ilişkin çok sayıda anlatı vardır.

Bunlar kişisel tanıklıklardır; bilimsel olarak doğrulanmış vaka serileri değildir.

— — —

d) Rüyalarda görünme

En yaygın anlatılardan biridir.

Müridler;

— şeyhi hiç görmeden rüyasında gördüğünü,

— ardından tarikata katıldığını,

anlatırlar.

— — —

e) Manevî yardım

Tarikat literatüründe;

— trafik kazasından kurtulma,

— askerde korunma,

— iş bulma,

— sınav kazanma

gibi olayların şeyhin himmeti sayesinde gerçekleştiği anlatılır.

— — —

4. Müridlerin anlattığı keramet örnekleri

Akademik çalışmalar ve tarikat anlatılarında tekrar eden örnekler şunlardır:

Görmeden tanıma

Mürid ilk defa huzura çıktığında;

Sen geçen hafta şöyle düşünmüştün.

şeklinde hitap edildiğini anlatır.

— — —

Bağımlılıkların bırakılması

Özellikle

— alkol

— uyuşturucu

— kumar

bağımlılarının tek sohbetten sonra tamamen değiştiği yönünde çok sayıda tanıklık bulunur.

Bu anlatılar Menzil’in en güçlü propaganda unsurlarından biridir. ([DergiPark][1])

— — —

Hastalıkların düzelmesi

En sık anlatılanlar:

— yürüyemeyen kişinin yürümesi

— psikiyatrik hastalıkların geçmesi

— görmenin düzelmesi

— kanserden kurtulma

Bunlar çoğunlukla sözlü tanıklık biçimindedir.

— — —

Uzaktan yardım

Şeyhin;

— evde,

— arabada,

— hastanede

bir anda görüldüğü veya yardım ettiği anlatılır.

— — —

Bereket

— Bitmeyen yemek

— Eksilmeyen para

— Hiç bozulmayan yiyecek

gibi klasik evliya menkıbelerine benzeyen anlatılar bulunur.

— — —

5. Kurucu şeyh hakkında anlatılan kerametler

Seyyid Abdulhakim el-Hüseynî hakkında tarikat çevrelerinde anlatılan başlıca menkıbeler şunlardır:

— Bütün medrese kitaplarını ezbere bilmesi.

— İnsanların kalbinden geçenleri okuması.

— Aynı anda farklı yerlerde görülmesi.

— Körlerin gözünü açması.

— Felçlileri iyileştirmesi.

— Hz. Muhammed’i sık sık gördüğü ve onunla manevî irtibat hâlinde olduğu.

— Dualarıyla kuraklığın sona ermesi.

Bu anlatılar, tarikat menkıbeleri içinde yer alır; bağımsız tarihsel veya bilimsel yöntemlerle doğrulanmış olaylar olarak kabul edilmez. ([Odatv][2])

— — —

6. Akademik değerlendirme

Din sosyolojisi alanındaki çalışmalar, Menzil’deki keramet anlatılarının birkaç temel işleve sahip olduğunu belirtir:

— Şeyhin dinî otoritesini pekiştirmek,

— Grup kimliğini güçlendirmek,

— Yeni mürid kazanımını kolaylaştırmak,

— Manevî bağlılığı artırmak.

Bu tür anlatılar yalnızca Menzil’e özgü değildir; birçok tasavvufî tarikat ve dinî harekette benzer örüntüler görülür. ([DergiPark][1])

7. Eleştiriler

Menzil’e yönelik eleştiriler iki ana başlıkta toplanır:

— Tarikat içi yaklaşım: Destekleyenler, anlatılanların Allah’ın izniyle gerçekleşen kerametler olduğunu ve bunların velâyet anlayışının doğal sonucu sayılması gerektiğini savunur.

— Eleştirel yaklaşım: Bazı ilahiyatçılar ve araştırmacılar, bu tür anlatıların tarihsel menkıbe geleneğinin devamı olduğunu, doğrulanabilir kanıtlarının bulunmadığını ve şeyhe aşırı kutsiyet atfedilmesinin dinî açıdan da tartışmalı olduğunu ileri sürer. ([Odatv][2])

[1]: https://dergipark.org.tr/tr/ pub/imgelem/article/590658

[2]: https://www.odatv.com/ yazarlar/aydin-tonga/menzil-tarikati-hangi-kerametlerle- buyudu-177974

- - - - - - - - - - - - -
a45UyF587661
- - - - - - - - - - - - -