II. Abdülhamid’in saltanatı 31 Ağustos 1876 – 27 Nisan 1909 arasındadır.

Bu dönemde Osmanlı Devleti hem savaşlar hem de uluslararası baskılar nedeniyle önemli toprak kayıpları yaşamıştır. Ancak bazı kayıplar doğrudan savaş meydanında değil, savaş sonrası antlaşmalar veya büyük devletlerin müdahaleleri sonucunda gerçekleşmiştir.

1. 1877–1878 Osmanlı-Rus Savaşı (93 Harbi)

Rus-Türk Savaşı (1877–1878)

Abdülhamid tahta çıktıktan kısa süre sonra meydana geldi. Savaşın başlamasında Abdülhamid’in doğrudan rolü yoktu; kriz onun tahta çıkışından önce başlamıştı.

Sonuçları

• Kars Rusya’ya bırakıldı.

• Ardahan Rusya’ya bırakıldı.

• Batum Rusya’ya bırakıldı.

• Romanya bağımsız oldu.

• Sırbistan bağımsız oldu.

• Karadağ bağımsız oldu.

• Bulgaristan özerk prenslik haline geldi.

II. Abdülhamid tahta geçtiğindeki Osmanlı toprakları (1876).

Bu, Abdülhamid dönemindeki en büyük toprak kaybıdır.

2. 1878 Kıbrıs’ın İngiltere’ye Bırakılması

Kıbrıs Sözleşmesi

93 Harbi sonrasında Rus tehdidine karşı İngiltere’nin desteğini almak amacıyla Kıbrıs’ın yönetimi İngiltere’ye bırakıldı.

Sonuç

• Kıbrıs fiilen İngiliz yönetimine geçti.

• Hukuken Osmanlı toprağı sayılmaya devam etti.

• İngiltere 1914’te adayı ilhak etti.

3. 1881 Tunus’un Kaybı

Fransa’nın Tunus’u İşgali

Sonuç

• Tunus Fransız himayesine girdi.

• Osmanlı’nın fiilî egemenliği sona erdi.

Osmanlı askeri müdahalede bulunabilecek durumda değildi.

4. 1882 Mısır’ın İngiliz İşgali

Britanya’nın Mısır’ı İşgali

Sonuç

• Mısır fiilen İngiliz kontrolüne geçti.

• Osmanlı’nın hukuki egemenliği sürdü ancak yönetim İngilizlerin eline geçti.

II. Abdülhamid tahtan indirildiğinde Osmanlı İmparatorluğu (1909)

1914’te İngiltere Mısır’ı resmen Osmanlı’dan kopardı.

5. 1897 Osmanlı-Yunan Savaşı

Osmanlı- Yunan Savaşı

İlginç biçimde bu savaş Osmanlı zaferiyle sonuçlandı.

Sonuç

• Büyük bir toprak kaybı yaşanmadı.

• Ancak Avrupa devletlerinin baskısıyla kazanımların çoğu korunamadı.

• Girit daha sonra özerk yönetime geçti.

6. Girit’in Kaybı (1898–1908)

Girit Krizi

Sonuç

• Osmanlı askerleri adadan çekildi.

• Girit fiilen Osmanlı yönetiminden çıktı.

• 1908’de Yunanistan ile birleşme ilan edildi.

7. 1908 Bulgaristan’ın Tam Bağımsızlığı

1876-1909 yılları arasında tahtta kalan II. Abdülhamit döneminde kaybedilen toprakların değişimi, haritalarda da yer alıyor. Bu dönemde özellikle Doğu Rumeli’de toprak kayıpları olduğu görülüyor.

Bulgaristan’ın Bağımsızlık İlanı

Sonuç

• Bulgaristan Osmanlı’dan tamamen ayrıldı.

8. 1908 Bosna-Hersek’in İlhakı

Bosna Krizi

Sonuç

• Bosna- Hersek Avusturya-Macaristan tarafından ilhak edildi.

Aslında 1878’den beri Avusturya yönetimindeydi; 1908’de resmileşti.

9. 1908 Doğu Rumeli’nin Bulgaristan’a Katılması

Sonuç

• Doğu Rumeli Osmanlı denetiminden tamamen çıktı.

Özet Tablo

Genel Değerlendirme

Abdülhamid döneminde kaybedilen toprakların önemli bir kısmı üç kaynaktan doğmuştur:

1. 93 Harbi’nin sonuçları (en büyük kayıp).

2. Osmanlı’nın askerî ve mali zayıflığından yararlanan İngiltere ve Fransa’nın sömürgeci yayılması (Mısır, Tunus, Kıbrıs).

3. Balkan milliyetçiliği ve büyük devlet müdahaleleri (Bulgaristan, Bosna-Hersek, Girit).

Buna karşılık Abdülhamid döneminde büyük çaplı yeni fetihler gerçekleşmemiş, temel politika mevcut sınırları mümkün olduğunca korumak olmuştur. Tarihçiler arasında tartışma, bu politikanın "imparatorluğun ömrünü uzattığı" mı yoksa "çözülmeyi yalnızca geciktirdiği" mi noktasında yoğunlaşmaktadır.

flag counter